Βιβλιοπαρουσίαση - ΝΙΚΟΥ ΚΟΥΛΟΥΡΗ: «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ (1945-1949). ΑΥΤΟΤΕΛΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ 1945-1999»

ΝΙΚΟΥ ΚΟΥΛΟΥΡΗ: «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ (1945-1949). ΑΥΤΟΤΕΛΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ 1945-1999»

Εκδόσεις «Φιλίστωρ». Αθήνα 2000, σελ. 244.

Ο Εμφύλιος πόλεμος και η τρίχρονη εποποιΐα του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ) 1946-1949 αποτελεί αντικείμενο μελέτης δεκάδων ιστορικών και ιδιαίτερα νέων επιστημόνων-ερευνητών τα τελευταία χρόνια.

Νέοι άνθρωποι, νέοι επιστήμονες, άρχισαν τελευταία να προσεγγίζουν, να ερευνούν μια περίοδο για την οποία πριν λίγα χρόνια δεν τολμούσε κανείς να μιλήσει, λόγω της ήττας που είχε υποστεί το λαϊκό κίνημα της χώρας μας και που οι «νικητές» εκείνης της περιόδου έγραφαν την ιστορία στα δικά τους μέτρα, συκοφαντώντας, αμαυρώνοντας και διαστρεβλώνοντας ιστορικά γεγονότα μιας σημαντικής και κρίσιμης περιόδου της σύγχρονης ιστορίας της χώρας μας. Μιας περιόδου, κατά την οποία το λαϊκό κίνημα, μπροστά στο αιματηρό όργιο της βίας και τρομοκρατίας που έχει εξαπολυθεί σε όλη τη χώρα από τις παρακρατικές οργανώσεις και το νεοσύστατο μεταβαρκιζιανό αστικό κράτος, με την άμεση επέμβαση του αγγλοαμερικάνικου ιμπεριαλισμού, αναγκάζεται να επιλέξει τον ένοπλο αγώνα που είναι ανώτατη μορφή της ταξικής πάλης.

Ενδεικτικό του γενικότερου ενδιαφέροντος για τον εμφύλιο (ανεξάρτητα από τον τρόπο και τις προθέσεις προσέγγισής του) είναι ο τεράστιος όγκος της ελληνικής και ξένης βιβλιογραφίας γι’ αυτή την περίοδο. Το πρώτο διεθνές συνέδριο για τον εμφύλιο έγινε στην Κοπεγχάγη το 1984 με τίτλο: «Conference on the Greek Civil War, 1945-1949». Τα πρακτικά αυτού του συνεδρίου εκδόθηκαν στα Αγγλικά από το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης το 1987. Με τη συμπλήρωση 50 χρόνων από τη λήξη του Εμφυλίου, στις 18-20 Απριλίου 1999, συνήλθε στο King’ s College του Λονδίνου νέο επιστημονικό συνέδριο, με τίτλο: «Domestic and International Aspects of the Greek Civil War». Στις 23-26 Σεπτεμβρίου 1999 συνήλθε στο Καρπενήσι επιστημονικό συνέδριο με τίτλο: «Πτυχές του Εμφυλίου Πολέμου 1946-1949», τα πρακτικά του οποίου εκδόθηκαν το Νοέμβρη του 2000 από τις Εκδόσεις «Φιλίστωρ». Στις 20-23 Οκτωβρίου 1999 έγινε νέο συνέδριο στο Πάντειο Πανεπιστήμιο με τίτλο: «Ο ελληνικός Εμφύλιος: από τη Βάρκιζα στο Γράμμο».

Το βιβλίο του Νίκου Κουλούρη είναι αποτέλεσμα μιας επίπονης εργασίας, αφού ο συγγραφέας του για τη συγκέντρωση της βιβλιογραφίας δούλεψε σε δημόσιες και ιδιωτικές βιβλιοθήκες, καθώς και σε βιβλία για τον Εμφύλιο που οι συγγραφείς τους τα εκδόσανε με δικά τους έξοδα και δεν κυκλοφορούν στο εμπόριο.

Η μοναδική, για τη συγκεκριμένη περίοδο, αυτή εργασία καταγράφει, σχεδόν εξαντλητικά, τι, πότε και από ποιον έχει γραφεί για τον Εμφύλιο και από τις δύο πλευρές των εμπλεκομένων σε αυτόν δυνάμεων.

Συνολικά, όπως αναφέρει ο συγγραφέας, καταγράφονται 576 τίτλοι μονογραφιών που εκδόθηκαν από το 1945 έως το Σεπτέμβρη του 1999. Το υλικό της βιβλιογραφίας, εξεταζόμενο από την οπτική της τυπολογίας, αποτελείται από: Απομνημονεύματα, αυτοβιογραφίες, αφηγήματα, βιογραφίες (εκθέσεις, αποφάσεις, διακηρύξεις, γνωμοδοτήσεις, υπομνήματα συλλογικών οργάνων, κλπ.) ημερολόγια, ιστοριογραφικά έργα, μαρτυρίες, μελέτες (πραγματείες), ντοκουμέντα, προπαγανδιστικά κείμενα, συνέδρια, συνδιασκέψεις, συμπόσια και άλλες συναντήσεις, συνεντεύξεις, φωτογραφικά λευκώματα, χρονικά (χρονολόγια) κ.ά..

Για τη δομή, τον τρόπο βιβλιογραφικής καταγραφής, ο συγγραφέας αναφέρει ότι: «Είναι ειδική (special) βιβλιογραφία εφόσον αναφέρεται σε ορισμένο θέμα και εθνική (national) γιατί οι σχετικές βιβλιογραφικές μονάδες που βιβλιογραφούνται είναι στην ελληνική γλώσσα. Δεν περιλαμβάνονται ξενόγλωσσα βιβλία Ελλήνων συγγραφέων ούτε φυσικά ξενόγλωσσα ξένων συγγραφέων, εκτός από όσα έχουν εκδοθεί σε ελληνική μετάφραση...» (σελ. 32).

Στο εισαγωγικό μέρος της εργασίας του ο Νίκος Κουλούρης εξετάζει τον ιστορικό λόγο για τον Εμφύλιο και αποπειράται μια αξιολόγηση των δημοσιευμάτων γύρω από αυτόν. «Ο Εμφύλιος, βουβός και ανομολόγητος», γράφει ο συγγραφέας, «εξακολουθεί να αποτυπώνει την παρουσία του, μισό αιώνα μετά την τυπική λήξη του, στην άδηλη καθημερινότητα, στη συγκρότηση της συλλογικής μνήμης, στη σχηματοποίηση των στάσεων και των συμπεριφορών παρά την επελθούσαν εκτόνωση των σφοδρών διχαστικών φορτίσεων, οι βιωματικές εμπειρίες ενέχουν πεισματική δυσπροσαρμοστικότητα στην «εθνική συμφιλίωση», στις απλουστεύσεις, τους εξορκισμούς, τις πολιτικές και ιδεολογικές χρήσεις του, τις φρονηματιστικές κατασκευές». Και σε άλλο σημείο γράφει: «Αν τα όπλα σίγησαν το 1949 στο Γράμμο, οι ιδεολογικές πυροβολαρχίες των νικητών δεν έπαυσαν έκτοτε να εκτοξεύουν συστηματικά ρητορικές οβίδες διαστρέβλωσης, λασπολογίας, αντικομμουνιστικού μένους, σκοταδισμού» (σελ. 15).

Επί ολόκληρες δεκαετίες μετά τη λήξη του Εμφυλίου, το επίσημο κράτος γιόρταζε ανελλιπώς κάθε χρόνο τη συντριβή των «κομμουνιστοσυμμοριτών» στο Βίτσι-Γράμμο και την «εποποιΐα» των χωροφυλάκων του Συντάγματος Μακρυγιάννη κατά της «ανταρσίας των εγκληματικών ορδών του εαμοκομμουνισμού», το Δεκέμβρη 1944 στην Αθήνα.

Ενα μερίδιο ευθύνης στην κακοφημία του Εμφυλίου κατά το συγγραφέα, αναλογεί παραπληρωματικά και στο ΚΚΕ το οποίο, όπως υποστηρίζει, από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 και επί αρκετά χρόνια σταμάτησε να αναφέρεται στην πάλη του ΔΣΕ (1946-1949). Η νέα καθοδήγηση που αναδείχτηκε από την 6η πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ και της ΚΕΕ» (Μάρτης 1956), υιοθέτησε την αναθεωρητική στροφή του 20ού Συνεδρίου του ΚΚΣΕ. Με προπέτασμα καπνού τον «αντιζαχαριαδισμό» και την καταπολέμηση του δογματισμού-σεχταρισμού, άρχισε να σπέρνει το λεγκαλισμό, να καλλιεργεί το πνεύμα της προσαρμογής στην αστική νομιμότητα, να διαπλάθει σοσιαλδημοκρατικές συνειδήσεις... (σελ. 16).

Και σε άλλο μέρος της εισαγωγής του ο Νίκος Κουλούρης γράφει: «Αν ο εμφύλιος επιζεί ανάμεσά μας και στοιχειώνει τις μνήμες και τις κοινωνικές συμπεριφορές, αν περιφρονεί τους αναισθησιολόγους του «αδελφοκτόνου άγους», είναι επειδή, πρώτ’ απ’ όλα, τα επίδικα ζητήματα για τα οποία οι άνθρωποι οδηγήθηκαν σε εξοντωτική αναμέτρηση ήταν πολύ σοβαρά, είχαν ζωτική σημασία και ήταν τόσο απόλυτα πραγματικά, όσο δεν μπορούν να διανοηθούν οι όψιμοι ιστορικοί του μεταμοντερνισμού και των αγνωστικιστικών προσεγγίσεων του ιστορικού παρελθόντος. Είναι αφελείς και άγονες, στην καλύτερη περίπτωση, οι περισπούδαστες «αποδομήσεις» του Εμφυλίου. Η μελέτη και εξήγηση των ιστορικών φαινομένων και γεγονότων έχει νόημα όταν στην αφετηρία της θέτει την ανάλυση των πραγματικών κοινωνικών σχέσεων -υλικών και ιδεολογικών- και συνθηκών, και όχι διάφορες υποκειμενικές κατασκευές και υποθέσεις εργασίας».

Αναφερόμενος στην ταξική πάλη και στους εμφύλιους πολέμους, ο συγγραφέας γράφει ανάμεσα σε άλλα ότι: «Στις ταξικές κοινωνίες, όταν η διεξαγόμενη πάλη των τάξεων φτάνει σε ένα καθορισμένο στάδιο ανάπτυξης, παίρνει ανταγωνιστική μορφή και μετασχηματίζεται σε επανάσταση. Ο ανταγωνιστικός χαρακτήρας των ταξικών αντιθέσεων είναι ειδική εκδήλωση της ταξικής πάλης. Ο εμφύλιος πόλεμος είναι η συνέχιση, ανάπτυξη και όξυνση της ταξικής πάλης στο εσωτερικό των κοινωνικο-οικονομικών σχηματισμών. Είναι η ένοπλη σύρραξη ανάμεσα σε κοινωνικές τάξεις και κοινωνικές ομάδες για την κρατική εξουσία και την πραγματοποίηση των πολιτικών τους επιδιώξεων, η ανώτερη και οξύτερη μορφή που προσλαμβάνει η αντιπαλότητά τους σε μια χώρα. Οι εξεγέρσεις των δούλων στην αρχαιότητα, οι πόλεμοι των χωρικών, οι ένοπλες λαϊκές εξεγέρσεις, ο παρατεταμένος ανταρτοπόλεμος είναι μερικοί γνωστοί ιστορικοί τύποι εμφυλίων πολέμων» (σελ. 22).

Σε ορισμένες περιόδους οξύτατων οικονομικών και πολιτικών κρίσεων η ταξική πάλη –γράφει ο Λένιν- αναπτύσσεται τόσο που φτάνει ως τον ανοικτό εμφύλιο πόλεμο, δηλαδή ως την ένοπλη πάλη ανάμεσα στις ανταγωνιστικές τάξεις. Σε τέτιες περιόδους ο μαρξιστής είναι υποχρεωμένος να υποστηρίξει την άποψη του εμφυλίου πολέμου. Κάθε καταδίκη του πολέμου αυτού είναι εντελώς απαράδεκτη από μαρξιστική άποψη.

«Ο Ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος (1945-1949)», γράφει ο Νίκος Κουλούρης, «στο βαθύτερο περιεχόμενό του αντιπροσωπεύει μια φάση της κοινωνικής επανάστασης στην Ελλάδα. Πρέπει να νοείται ως αναπόσπαστος κρίκος στην παγκόσμια αναμέτρηση των δυνάμεων του σοσιαλισμού με τον ιμπεριαλιστικό κόσμο ... Ο αγώνας του ΔΣΕ ήταν ταξικός γιατί έθεσε το ζήτημα της εξουσίας και της αλλαγής της υπάρχουσας κοινωνικοοικονομικής τάξης πραγμάτων. Ηταν ταυτόχρονα αντιιμπεριαλιστικός γιατί στρεφόταν ενάντια στην ιμπεριαλιστική επέμβαση, εξάρτηση και κηδεμονία (σελ. 26).

Και σε άλλο σημείο της εισαγωγής του ο Νίκος Κουλούρης γράφει, ότι η διεθνιστική συνεισφορά του ΔΣΕ στην υπόθεση της παγκόσμιας προλεταριακής επανάστασης του 20ού αιώνα είναι αξιομνημόνευτη. «Ο ΔΣΕ επωμίστηκε τιμητικά και το ρόλο του κυματοθραύστη της ιμπεριαλιστικής περικύκλωσης και υπονόμευσης του λαϊκοδημοκρατικού καθεστώτος της Βαλκανικής».

Το βιβλίο του Νίκου Κουλούρη είναι ένα χρήσιμο, θα λέγαμε βοήθημα στην ιστορική έρευνα για τον Εμφύλιο ένα εργαλείο για κάθε ερευνητή και μελετητή της τρίχρονης εποποιΐας του ΔΣΕ.