Αρχειακό υλικό: «ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΤΟ 18ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΟΥΛΙΑ ΤΗΣ ΚΕ ΤΟΥ ΠΚΚ (μπ) - 10 Μάρτη 1939»

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

Σύντροφοι! Από τον καιρό του 17ου Συνεδρίου του Κόμματος πέρασαν πέντε χρόνια. Μια όχι μικρή περίοδος, όπως βλέπετε. Το διάστημα αυτό έγιναν σημαντικές αλλαγές στον κόσμο. Τα κράτη και οι χώρες, οι σχέσεις μεταξύ τους έγιναν σε πολλά σημεία εντελώς διαφορετικές.

Ποιες ακριβώς αλλαγές έγιναν αυτή την περίοδο στη διεθνή κατάσταση; Τι ακριβώς άλλαξε στην εξωτερική και εσωτερική κατάσταση της χώρας μας;

Για τις καπιταλιστικές χώρες η περίοδος αυτή ήταν μια περίοδος σοβαροτάτων τρανταγμών τόσο στον τομέα της οικονομίας, όσο και στον τομέα της πολιτικής. Στον οικονομικό τομέα τα χρόνια αυτά ήταν χρόνια ύφεσης και ύστερα, αρχίζοντας από το δεύτερο μισό του 1937, χρόνια νέας οικονομικής κρίσης, χρόνια νέας πτώσης της βιομηχανίας στις ΗΠΑ, την Αγγλία, τη Γαλλία, συνεπώς, χρόνια νέων οικονομικών περιπλοκών. Στον πολιτικό τομέα τα χρόνια αυτά, ήταν χρόνια σοβαρών πολιτικών συγκρούσεων και τρανταγμών. Για δεύτερο κιόλας χρόνο συνεχίζεται ο νέος ιμπεριαλιστικός πόλεμος που διαδραματίζεται σε μια τεράστια έκταση από τη Σαγκάη ως το Γιβραλτάρ και που αγκάλιασε πάνω από 500 εκατομμύρια πληθυσμό. Ξαναχαράσσεται βίαια ο χάρτης της Ευρώπης, της Αφρικής, της Ασίας. Κλονίστηκε συθέμελα όλο το σύστημα του μεταπολεμικού λεγόμενου ειρηνικού καθεστώτος.

Για τη Σοβιετική Ενωση αντίθετα τα χρόνια αυτά ήταν χρόνια ανάπτυξης και άνθησής της, χρόνια παραπέρα οικονομικής και πολιτιστικής ανόδου της, χρόνια παραπέρα αύξησης της πολιτικής και στρατιωτικής της ισχύος, χρόνια πάλης της για τη διατήρηση της ειρήνης σε όλον τον κόσμο.

Αυτή είναι η γενική εικόνα.

Ας εξετάσουμε τα συγκεκριμένα στοιχεία για τις αλλαγές στη διεθνή κατάσταση.

 

1. Η ΝΕΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΙΣ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ. Η ΟΞΥΝΣΗ ΤΗΣ ΠΑΛΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΓΟΡΕΣ, ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ, ΓΙΑ ΝΕΟ ΞΑΝΑΜΟΙΡΑΣΜΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

Η οικονομική κρίση, που άρχισε στις καπιταλιστικές χώρες το δεύτερο μισό του 1929, συνεχίστηκε ως το τέλος του 1933. Υστερα από αυτό, η κρίση πέρασε σε ύφεση και αργότερα άρχισε μια ορισμένη αναζωογόνηση της βιομηχανίας, μια ορισμένη άνοδός της. Αυτή όμως η αναζωογόνηση της βιομηχανίας δεν πέρασε σε άνθηση, όπως συμβαίνει συνήθως κατά την περίοδο της αναζωογόνησης. Αντίθετα, από το δεύτερο μισό του 1937 άρχισε μια νέα οικονομική κρίση, που αγκάλιασε πριν απ’ όλα τις ΗΠΑ και στη συνέχεια την Αγγλία, τη Γαλλία και μια σειρά άλλες χώρες.

Ετσι, οι καπιταλιστικές χώρες, πριν προλάβουν ακόμα να συνέλθουν από τα χτυπήματα της πρόσφατης οικονομικής κρίσης, βρέθηκαν μπροστά σε μια νέα οικονομική κρίση.

Αυτό το περιστατικό οδήγησε φυσικά στην αύξηση της ανεργίας. Ο αριθμός των ανέργων στις καπιταλιστικές χώρες, που από τα 30 εκατομμύρια το 1933 είχε πέσει στα 14 εκατομμύρια το 1937, τώρα, ως αποτέλεσμα της νέας κρίσης, αυξήθηκε ξανά στα 18 εκατομμύρια.

Η χαρακτηριστική ιδιομορφία της νέας κρίσης συνίσταται στο ότι διαφέρει πολύ από την προηγούμενη κρίση και η διαφορά δεν είναι προς το καλύτερο, αλλά προς το χειρότερο.

Πρώτον, η νέα κρίση δεν άρχισε ύστερα από μια άνθηση της βιομηχανίας, όπως έγινε το 1929, αλλά ύστερα από μια ύφεση και μια ορισμένη αναζωογόνηση, που, ωστόσο, δεν πέρασε σε άνθηση. Αυτό σημαίνει, ότι η σημερινή κρίση θα είναι πιο βαριά και η καταπολέμησή της πιο δύσκολη από ό,τι με την προηγούμενη κρίση.

Παρακάτω. Η σημερινή κρίση δεν ξέσπασε σε ειρηνική περίοδο, αλλά σε μια περίοδο ενός δεύτερου ιμπεριαλιστικού πολέμου που έχει ήδη ξεκινήσει, όταν η Ιαπωνία, πολεμώντας για δεύτερο κιόλας χρόνο με την Κίνα, αποδιοργανώνει την απέραντη κινέζικη αγορά και την κάνει σχεδόν απρόσιτη για τα εμπορεύματα των άλλων χωρών, όταν η Ιταλία και η Γερμανία έβαλαν ήδη την εθνική τους οικονομία στο δρόμο της πολεμικής οικονομίας, έχοντας κατασπαταλήσει γι’ αυτήν την υπόθεση όλα τα αποθέματά τους σε πρώτες ύλες και συνάλλαγμα, όταν όλες οι υπόλοιπες μεγάλες καπιταλιστικές δυνάμεις αρχίζουν να αναδιοργανώνονται σε πολεμική βάση. Αυτό σημαίνει, ότι ο καπιταλισμός θα έχει πολύ λιγότερους πόρους για μια ομαλή έξοδο από τη σημερινή κρίση, απ’ ό,τι την περίοδο της προηγούμενης κρίσης.

Τέλος, σε διάκριση από την προηγούμενη κρίση, η σημερινή κρίση δεν είναι καθολική, αλλά αγκαλιάζει, για την ώρα, κυρίως τις οικονομικά ισχυρές χώρες, οι οποίες δεν πέρασαν ακόμα στο δρόμο της πολεμικής οικονομίας. Σε ό,τι αφορά τις επιθετικές χώρες σαν την Ιαπωνία, τη Γερμανία και την Ιταλία, που έχουν ήδη ανασυγκροτήσει την οικονομία τους σε πολεμική βάση αναπτύσσοντας εντατικά την πολεμική τους βιομηχανία, δεν υφίστανται ακόμα την κατάσταση μιας κρίσης υπερπαραγωγής, αν και πλησιάζουν προς αυτή. Αυτό σημαίνει, ότι τότε που οι οικονομικά ισχυρές, μη επιθετικές χώρες θ’ αρχίσουν να βγαίνουν από τη φάση της κρίσης, οι επιθετικές χώρες έχοντας εξαντλήσει τα αποθέματά τους σε χρυσό και σε πρώτες ύλες στη διάρκεια του πολεμικού πυρετού, θα πρέπει να μπουν σε μια περίοδο αγριότατης κρίσης.

Αυτό περιγράφεται παραστατικά ακόμα και από τα στοιχεία για την ύπαρξη των φανερών αποθεμάτων χρυσού στις καπιταλιστικές χώρες.

 

ΦΑΝΕΡΑ ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΧΡΥΣΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ
(σε εκατομμύρια παλιά χρυσά δολάρια)

 

Τέλη του 1935

Σεπτέμβρης του 1938

Σύνολο

12.980

14.301

ΗΠΑ

6.649

8.126

Αγγλία

2.029

2.396

Γαλλία

1.769

1.435

Ολλανδία

289

595

Βέλγιο

373

318

Ελβετία

387

407

Γερμανία

16

17

Ιταλία

123

124

Ιαπωνία

273

97

 

Από τον πίνακα αυτό φαίνεται ότι τα αποθέματα χρυσού της Γερμανίας, της Ιταλίας και της Ιαπωνίας, παρμένα μαζί, αποτελούν ένα ποσό μικρότερο από τα αποθέματα μόνο της Ελβετίας.

Να μερικοί αριθμοί, που απεικονίζουν την κρίσιμη κατάσταση της βιομηχανίας των καπιταλιστικών χωρών τα τελευταία πέντε χρόνια και την κίνηση της βιομηχανικής ανόδου της ΕΣΣΔ.

 

ΟΓΚΟΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΩΣ ΠΟΣΟΣΤΟ ΤΟΥ 1929
(το 1929=100)

 

1934

1935

1936

1937

1938

ΗΠΑ

66,4

75,6

88,1

92,2

72,0

Αγγλία

98,8

105,8

115,9

123,7

112,0

Γαλλία

71,0

67,4

79,3

82,8

70,0

Ιταλία

80,0

93,8

87,5

99,6

96,0

Γερμανία

79,8

94,0

106,3

117,2

125,0

Ιαπωνία

128,7

141,8

151,1

170,8

165,0

ΕΣΣΔ

238,3

293,4

382,3

424,0

477,0

 

Από τον πίνακα αυτό φαίνεται ότι η Σοβιετική Ενωση είναι η μόνη χώρα στον κόσμο, που δε γνωρίζει κρίσεις και που η βιομηχανία της ακολουθεί συνεχώς ανοδική πορεία.

Από τον πίνακα αυτό φαίνεται ακόμα ότι στις ΗΠΑ, την Αγγλία και τη Γαλλία άρχισε κιόλας και εξελίσσεται μια σοβαρή οικονομική κρίση.

Από τον πίνακα αυτό φαίνεται παρακάτω ότι στην Ιταλία και την Ιαπωνία, οι οποίες είχαν θέσει πιο πριν από τη Γερμανία την εθνική τους οικονομία στο δρόμο της πολεμικής οικονομίας, άρχισε κιόλας από το 1938 η περίοδος της κίνησης της βιομηχανίας προς τα κάτω.

Τέλος, από τον πίνακα αυτό φαίνεται ότι στη Γερμανία, που ανασυγκρότησε την οικονομία της σε πολεμική βάση αργότερα από την Ιταλία και την Ιαπωνία, η βιομηχανία περνά ακόμα προς το παρόν μια κατάσταση κάποιας, είναι αλήθεια, όχι μεγάλης, ωστόσο ανοδικής κίνησης, σαν και αυτή που συντελούνταν μέχρι τελευταία στην Ιαπωνία και την Ιταλία.

Δεν μπορεί να υπάρχει αμφιβολία ότι, αν δε συμβεί κάτι το απρόβλεπτο, η βιομηχανία της Γερμανίας θα πρέπει να μπει στον ίδιο δρόμο της πτωτικής κίνησης, στον οποίο μπήκαν ήδη η Ιαπωνία και η Ιταλία. Διότι τι σημαίνει να τεθεί η οικονομία μιας χώρας στο δρόμο της πολεμικής οικονομίας; Σημαίνει να δοθεί στη βιομηχανία μονόπλευρη πολεμική κατεύθυνση, να διευρυνθεί ολόπλευρα η παραγωγή των απαραίτητων για τον πόλεμο αντικειμένων, που δεν έχει σχέση με την κατανάλωση του πληθυσμού, να περιοριστεί ολόπλευρα η παραγωγή και ιδιαίτερα ο εφοδιασμός της αγοράς με είδη κατανάλωσης του πληθυσμού, συνεπώς να μειωθεί η κατανάλωση του πληθυσμού και να τεθεί η χώρα μπροστά σε μια οικονομική κρίση.

Αυτή είναι η συγκεκριμένη εικόνα της πορείας της νέας οικονομικής κρίσης στις καπιταλιστικές χώρες.

Είναι ευνόητο ότι μια τέτια δυσμενής τροπή των οικονομικών υποθέσεων δε μπορούσε να μην οδηγήσει στην όξυνση των σχέσεων ανάμεσα στις δυνάμεις. Ηδη η προηγούμενη κρίση ανακάτεψε όλα τα χαρτιά και οδήγησε στην όξυνση της πάλης για τις αγορές και για τις πηγές πρώτων υλών. Η κατάληψη της Μαντζουρίας και της Βόρειας Κίνας από την Ιαπωνία, η κατάληψη της Αβησσυνίας από την Ιταλία, όλα αυτά αντανακλούσαν την οξύτητα της πάλης ανάμεσα στις δυνάμεις. Η νέα οικονομική κρίση θα έπρεπε να οδηγήσει και πραγματικά οδηγεί στην παραπέρα όξυνση της ιμπεριαλιστικής πάλης. Δεν γίνεται πλέον λόγος για ανταγωνισμό, για αγορές, για εμπορικό πόλεμο, για ντάμπιγκ. Αυτά τα μέσα πάλης από καιρό πια θεωρούνται ανεπαρκή. Τώρα γίνεται λόγος για ένα νέο ξαναμοίρασμα του κόσμου, των σφαιρών επιρροής, των αποικιών με πολεμικές ενέργειες.

Η Ιαπωνία άρχισε να δικαιολογεί τις επιθετικές της ενέργειες με το ότι κατά τη σύναψη του συμφώνου των εννέα δυνάμεων[1], την αδίκησαν και δεν την άφησαν να επεκτείνει το έδαφός της σε βάρος της Κίνας, τη στιγμή που η Αγγλία και η Γαλλία κατέχουν τεράστιες αποικίες. Η Ιταλία θυμήθηκε πως την αδίκησαν στην μοιρασιά της λείας μετά τον πρώτο ιμπεριαλιστικό πόλεμο και πως θα πρέπει να αποζημιωθεί σε βάρος των σφαιρών επιρροής της Αγγλίας και της Γαλλίας. Η Γερμανία που έπαθε σοβαρές ζημιές, ως αποτέλεσμα του πρώτου ιμπεριαλιστικού πολέμου και της ειρήνης των Βερσαλλιών, συνενώθηκε με την Ιαπωνία και την Ιταλία και απαίτησε τη διεύρυνση του εδάφους της στην Ευρώπη, την επιστροφή των αποικιών που της αφαίρεσαν οι νικητές στον πρώτο ιμπεριαλιστικό πόλεμο.

Ετσι άρχισε να διαμορφώνεται ο συνασπισμός των τριών επιθετικών κρατών.

Στην ημερήσια διάταξη μπήκε το ζήτημα του νέου ξαναμοιράσματος του κόσμο με πόλεμο.

 

2. Η ΟΞΥΝΣΗ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ, Η ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΕΙΡΗΝΗΣ, Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

Να η απαρίθμηση των σπουδαιότερων γεγονότων κατά την περίοδο που εξετάζουμε, που αποτέλεσαν την απαρχή του νέου ιμπεριαλιστικού πολέμου. Το 1935 η Ιταλία επιτέθηκε στην Αβησσυνία και την κατέλαβε. Το καλοκαίρι του 1936 η Γερμανία και η Ιταλία οργάνωσαν στρατιωτική επέμβαση στην Ισπανία, μάλιστα η Γερμανία εδραιώθηκε στη Βόρεια Ισπανία και στο ισπανικό Μαρόκο, και η Ιταλία στη Νότια Ισπανία και στις Βαλεαρίδες νήσους. Το 1937 η Ιαπωνία μετά την κατάληψη της Μαντζουρίας, εισέβαλε στη Βόρεια και την Κεντρική Κίνα, κατέλαβε το Πεκίνο, το Τιεντσίν (Τιαντσίν;), τη Σαγκάη και άρχισε να εκτοπίζει από τη ζώνη κατοχής τους ξένους ανταγωνιστές της. Στις αρχές του 1938 η Γερμανία κατέλαβε την Αυστρία και το φθινόπωρο του 1938 τη Σουδητική περιοχή της Τσεχοσλοβακίας. Στα τέλη του 1938 η Ιαπωνία κατέλαβε την Καντώνα και στις αρχές του 1939 το νησί Χαϊνάν.

Ετσι, ο πόλεμος, που πλησίασε τόσο απαρατήρητα τους λαούς, παρέσυρε στην τροχιά του πάνω από πεντακόσια εκατομμύρια πληθυσμού, επεκτείνοντας τη σφαίρα δράσης του σ’ ένα τεράστιο έδαφος, από το Τιεντσίν (Τιαντσίν) , τη Σαγκάη και την Καντώνα, μέσω της Αβησσυνίας, ως το Γιβραλτάρ.

Μετά τον πρώτο ιμπεριαλιστικό πόλεμο, τα κράτη-νικητές, κυρίως η Αγγλία, η Γαλλία και οι ΗΠΑ, δημιούργησαν ένα νέο καθεστώς σχέσεων ανάμεσα στις χώρες, το μεταπολεμικό καθεστώς της ειρήνης. Οι κύριες βάσεις αυτού του καθεστώτος ήταν στην Απω Ανατολή - το Σύμφωνο των εννέα δυνάμεων και στην Ευρώπη - η Συνθήκη των Βερσαλλιών και μια ολόκληρη σειρά από άλλα σύμφωνα. Η Κοινωνία των Εθνών καλούνταν να ρυθμίζει τις σχέσεις ανάμεσα στις χώρες στα πλαίσια αυτού του καθεστώτος στη βάση του ενιαίου μετώπου των κρατών, στη βάση της συλλογικής υπεράσπισης της ασφάλειας των κρατών. Ωστόσο, τα τρία επιθετικά κράτη και ο νέος ιμπεριαλιστικός πόλεμος που αυτά ξεκίνησαν, ανέτρεψαν όλο αυτό το σύστημα του μεταπολεμικού ειρηνικού καθεστώτος. Η Ιαπωνία ξέσχισε το Σύμφωνο των εννέα δυνάμεων, η Γερμανία και η Ιταλία τη Συνθήκη των Βερσαλλιών. Για να έχουν λυμένα τα χέρια τους, τα τρία αυτά κράτη αποχώρησαν από την Κοινωνία των Εθνών.

Ο νέος ιμπεριαλιστικός πόλεμος έγινε γεγονός.

Στην εποχή μας δεν είναι τόσο εύκολο να ξεκοπεί κανείς με μιας από την αλυσίδα και να ορμήσει κατ’ ευθείαν σε πόλεμο, μη υπολογίζοντας τα διάφορα σύμφωνα, μη υπολογίζοντας την κοινή γνώμη. Οι αστοί πολιτικοί αυτό το ξέρουν αρκετά καλά. Το ξέρουν επίσης και οι φασίστες κυβερνώντες. Γι’ αυτό οι φασίστες κυβερνώντες πριν ορμήσουν στον πόλεμο, αποφάσισαν να προπαρασκευάσουν μ’ έναν ορισμένο τρόπο την κοινή γνώμη, δηλαδή να την παραπλανήσουν, να την εξαπατήσουν.

Στρατιωτικός συνασπισμός της Γερμανίας και της Ιταλίας ενάντια στα συμφέροντα της Αγγλίας και της Γαλλίας στην Ευρώπη; Για όνομα του θεού, μα τι σόϊ συνασπισμός είναι αυτός! «Εμείς» δεν έχουμε κανένα στρατιωτικό συνασπισμό. «Εμείς» έχουμε όλο κι όλο έναν αθώο «άξονα Βερολίνο-Ρώμη», δηλαδή κάποιο γεωμετρικό τύπο του άξονα. (Γέλια).

Στρατιωτικός συνασπισμός της Γερμανίας, της Ιταλίας και της Ιαπωνίας ενάντια στα συμφέροντα των ΗΠΑ, της Αγγλίας και της Γαλλίας στην Απω Ανατολή; Που τέτιο πράγμα! «Εμείς» δεν έχουμε κανένα στρατιωτικό συνασπισμό. «Εμείς» έχουμε όλο κι όλο ένα αθώο «τρίγωνο Βερολίνο-Ρώμη-Τόκιο», δηλαδή ένα μικρό πάθος για τη γεωμετρία. (Γέλια σε όλη την αίθουσα).

Πόλεμος ενάντια στα συμφέροντα της Αγγλίας, της Γαλλίας και των ΗΠΑ; Ανοησίες! «Εμείς» διεξάγουμε πόλεμο ενάντια στην Κομμουνιστική Διεθνή και όχι ενάντια σε αυτά τα κράτη. Αν δεν πιστεύετε, διαβάστε το «αντικομιντέρν σύμφωνο» που σύναψαν η Ιταλία, η Γερμανία και η Ιαπωνία.

Ετσι σκέφτονταν να προπαρασκευάσουν την κοινή γνώμη οι κύριοι επεμβασίες, αν και δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς, ότι όλο αυτό το αδέξιο παιχνίδι συγκάλυψης είναι φως φανάρι, γιατί είναι αστείο να ψάχνει κανείς «εστίες» της Κομμουνιστικής Διεθνούς στις ερήμους της Μογγολίας, στα βουνά της Αβησσυνίας, στους αγριότοπους του ισπανικού Μαρόκου. (Γέλια).

Ο πόλεμος όμως είναι αδυσώπητος. Δεν μπορεί να τον κρύψει κανείς με κανένα κάλυμμα. Διότι με κανένα «άξονα», «τρίγωνο» και «αντικομιντέρν σύμφωνο» δεν μπορεί να κρύψει κανείς το γεγονός, ότι η Ιαπωνία κατέλαβε αυτό το διάστημα μια τεράστια έκταση της Κίνας, η Ιταλία την Αβησσυνία, η Γερμανία την Αυστρία και τη Σουδητική περιοχή, η Γερμανία και η Ιταλία μαζί την Ισπανία και όλα αυτά ενάντια στα συμφέροντα των μη επιθετικών κρατών. Κι έτσι ο πόλεμος είναι πόλεμος, ο στρατιωτικός συνασπισμός των εισβολέων είναι στρατιωτικός συνασπισμός και οι εισβολείς είναι εισβολείς.

Χαρακτηριστικό γνώρισμα του νέου ιμπεριαλιστικού πολέμου είναι ότι δεν έγινε ακόμα γενικός, παγκόσμιος πόλεμος. Τον πόλεμο τον κάνουν τα κράτη-εισβολείς, βλάπτοντας με κάθε τρόπο τα συμφέροντα των μη επιθετικών κρατών, πριν απ’ όλα της Αγγλίας, της Γαλλίας, των ΗΠΑ, ενώ τα τελευταία κάνουν πίσω και υποχωρούν, κάνοντας στους εισβολείς τη μια παραχώρηση ύστερα από την άλλη.

Επομένως, μπροστά στα μάτια μας συντελείται το ανοικτό ξαναμοίρασμα του κόσμου και των σφαιρών επιρροής, σε βάρος των συμφερόντων των μη επιθετικών κρατών, χωρίς να γίνονται κάποιες προσπάθειες απόκρουσης και μάλιστα με μια ορισμένη ανοχή από μέρους των τελευταίων.

Απίθανο, όμως είναι γεγονός.

Πώς μπορεί να εξηγηθεί αυτός ο μονόπλευρος και περίεργος χαρακτήρας του νέου ιμπεριαλιστικού πολέμου;

Πώς μπόρεσε να συμβεί, οι μη επιθετικές χώρες που διαθέτουν τεράστιες δυνατότητες, να παραιτηθούν τόσο εύκολα και χωρίς αντίσταση από τις θέσεις τους και τις υποχρεώσεις τους για το χατίρι των επεμβασιών;

Μήπως, αυτό εξηγείται με την αδυναμία των μη επιθετικών κρατών; Φυσικά, όχι! Τα μη επιθετικά, δημοκρατικά κράτη, παρμένα μαζί, είναι αναμφισβήτητα πιο ισχυρά από τα φασιστικά κράτη και από οικονομική και από στρατιωτική άποψη.

Τότε, πώς μπορούν να εξηγηθούν σε αυτήν την περίπτωση οι συστηματικές παραχωρήσεις των κρατών αυτών προς τους επιτιθέμενους;

Αυτό θα μπορούσε να εξηγηθεί, για παράδειγμα, με το αίσθημα του φόβου μπροστά στην επανάσταση που μπορεί να ξεσπάσει, αν τα μη επιθετικά κράτη μπουν στον πόλεμο και ο πόλεμος πάρει παγκόσμιο χαρακτήρα. Οι αστοί πολιτικοί ξέρουν, φυσικά, ότι ο πρώτος παγκόσμιος ιμπεριαλιστικός πόλεμος έφερε τη νίκη στην επανάσταση σε μια από τις μεγαλύτερες χώρες. Φοβούνται ότι ένας δεύτερος παγκόσμιος ιμπεριαλιστικός πόλεμος μπορεί να οδηγήσει επίσης στη νίκη της επανάστασης σε μια ή σε μερικές χώρες.

Αυτή, όμως, τώρα δεν είναι η μοναδική και μάλιστα ούτε η κύρια αιτία. Η κύρια αιτία βρίσκεται στο ότι οι περισσότερες μη επιθετικές χώρες και πριν απ’ όλα η Αγγλία και η Γαλλία, παραιτήθηκαν από την πολιτική της συλλογικής ασφάλειας, από την πολιτική της συλλογικής απόκρουσης των επεμβασιών, στο ότι πέρασαν στη θέση της μη ανάμιξης, στη θέση της «ουδετερότητας».

Τυπικά, την πολιτική της μη ανάμιξης θα μπορούσε να τη χαρακτηρίσει κανείς με τον εξής τρόπο: «ας αμυνθεί η κάθε χώρα από τους εισβολείς, όπως θέλει και όπως μπορεί, αυτό εμάς δε μας ενδιαφέρει, εμείς θα κάνουμε εμπόριο και με τους επιτιθέμενους και με τα θύματά τους». Στην πράξη, ωστόσο, η πολιτική της μη ανάμιξης σημαίνει ανοχή της επίθεσης, εξαπόλυση πολέμου, άρα, μετατροπή του σε παγκόσμιο πόλεμο. Στην πολιτική της μη ανάμιξης διαφαίνεται η επιδίωξη, η επιθυμία να μην εμποδιστούν οι εισβολείς να πραγματοποιήσουν το σκοτεινό τους έργο, να μην εμποδιστεί, ας πούμε, η Ιαπωνία να εμπλακεί σε πόλεμο με την Κίνα, και, ακόμα καλύτερα, με τη Σοβιετική Ενωση, να μην εμποδιστεί, ας πούμε η Γερμανία να μπερδεύεται στις ευρωπαϊκές υποθέσεις, να εμπλακεί σε πόλεμο με τη Σοβιετική Ενωση, να αφεθούν όλοι όσοι συμμετέχουν στον πόλεμο να χωθούν βαθιά στο βούρκο του πολέμου, να ενθαρρύνονται στα κρυφά, να αφεθούν να εξασθενήσουν και να αλληλοεξαντληθούν και μετά, όταν εξασθενήσουν αρκετά, να εμφανιστούν στη σκηνή με φρέσκες δυνάμεις, να εμφανιστούν, φυσικά, «για το συμφέρον της ειρήνης» και να υπαγορεύσουν στους εξασθενημένους εμπόλεμους τους όρους τους.

Και φτηνό και ωραίο!

Ας πάρουμε, για παράδειγμα, την Ιαπωνία. Είναι χαρακτηριστικό ότι, πριν από την εισβολή της Ιαπωνίας στη Βόρεια Κίνα, όλες οι έγκυρες γαλλικές και αγγλικές εφημερίδες βροντοφώναζαν για την αδυναμία της Κίνας, για την ανικανότητά της να αντισταθεί, για το ότι η Ιαπωνία με το στρατό της θα μπορούσε μέσα σε δυό-τρεις μήνες να υποτάξει την Κίνα. Υστερα οι ευρωπαίοι και αμερικανοί πολιτικοί άρχισαν να περιμένουν και να παρακολουθούν. Και ύστερα, όταν η Ιαπωνία εξαπέλυσε τις πολεμικές επιχειρήσεις παραχώρησαν σε αυτήν τη Σαγκάη την καρδιά του ξένου κεφαλαίου στην Κίνα, παραχώρησαν την Καντώνα, την εστία της μονοπωλιακής αγγλικής επιρροής στη Νότια Κίνα, παραχώρησαν το Χαϊνάν, άφησαν να περικυκλωθεί το Χογκ-Κογκ. Δεν είναι άραγε αλήθεια ότι όλα αυτά μοιάζουν πολύ με ενθάρρυνση του επιτιθέμενου: δηλαδή, χώσου παραπέρα στον πόλεμο και μετά βλέπουμε.

Ή, για παράδειγμα, ας πάρουμε τη Γερμανία. Παραχώρησαν σε αυτήν την Αυστρία, παρά την ανειλημμένη υποχρέωση να υπερασπίσουν την ανεξαρτησία της, παραχώρησαν τη Σουδητική περιοχή, άφησαν στο έλεος της τύχης την Τσεχοσλοβακία, παραβιάζοντας όλες τις υποχρεώσεις τους και ύστερα άρχισαν να κραυγάζουν ψέματα στον τύπο για «αδυναμία του ρωσικού στρατού», για «αποσύνθεση της ρωσικής αεροπορίας», για «ταραχές» στη Σοβιετική Ενωση, σπρώχνοντας τους Γερμανούς μακρύτερα προς τα Ανατολικά, υποσχόμενοι σε αυτούς μια εύκολη λεία και ψιθυρίζοντάς τους: Εσείς απλώς αρχίστε τον πόλεμο με τους μπολσεβίκους και από ‘κει και πέρα όλα θα πάνε καλά. Πρέπει να αναγνωρίσουμε πως όλα αυτά επίσης μοιάζουν πολύ με προτροπή, με ενθάρρυνση του εισβολέα.

Είναι χαρακτηριστικός ο θόρυβος που ξεσήκωσε ο αγγλογαλλικός και βορειοαμερικανικός Τύπος με αφορμή τη Σοβιετική Ουκρανία. Οι παράγοντες αυτού του Τύπου ξελαρυγγίστηκαν να φωνάζουν ότι οι Γερμανοί τραβούν για τη Σοβιετική Ουκρανία, πως έχουν τώρα στα χέρια τους τη λεγόμενη Ουκρανία των Καρπαθίων που έχει περίπου 700.000 πληθυσμό, ότι οι Γερμανοί, όχι αργότερα από την άνοιξη αυτού του χρόνου, θα προσαρτήσουν τη Σοβιετική Ουκρανία που έχει πάνω από 30 εκατομμύρια πληθυσμό στη λεγόμενη Ουκρανία των Καρπαθίων. Οπως φαίνεται, αυτός ο ύποπτος θόρυβος είχε σαν σκοπό του να προκαλέσει την οργή της Σοβιετικής Ενωσης ενάντια στη Γερμανία, να δηλητηριάσει την ατμόσφαιρα και να προκαλέσει σύγκρουση με τη Γερμανία χωρίς να υπάρχουν γι’ αυτό φανεροί λόγοι.

Φυσικά, είναι απόλυτα δυνατό να υπάρχουν στη Γερμανία τρελοί που ονειρεύονται να προσαρτήσουν τον ελέφαντα, δηλαδή της Σοβιετική Ουκρανία, στο μαμούνι, δηλαδή στη λεγόμενη Ουκρανία των Καρπαθίων. Και αν πραγματικά υπάρχουν εκεί τέτιοι τρελοί, μπορούμε να μην αμφιβάλλουμε πως στη χώρα μας θα βρεθεί ο απαραίτητος αριθμός από ζουρλομανδύες για τέτιους τρελούς. (Εκρηξη χειροκροτημάτων). Αν όμως κάνουμε πέρα τους τρελούς και απευθυνθούμε σε λογικούς ανθρώπους, δεν είναι μήπως σαφές ότι είναι γελοίο και ανόητο να μιλά κανείς σοβαρά για την προσάρτηση της Σοβιετικής Ουκρανίας στη λεγόμενη Ουκρανία των Καρπαθίων; Σκεφτείτε το μονάχα. Πήγε το μαμούνι ανασκουμπωμένο στον ελέφαντα και του λέει: «Αχ, εσύ, αδελφάκι μου, πόσο σε λυπάμαι... Ζεις χωρίς τσιφλικάδες, χωρίς καπιταλιστές, χωρίς εθνική καταπίεση, χωρίς φασίστες κυβερνώντες - τι ζωή είναι αυτή... Σε κοιτάζω και δεν μπορώ να μην παρατηρήσω ότι δεν υπάρχει για σένα άλλη σωτηρία, παρά να ενωθείς μαζί μου... (Γέλια σε όλη την αίθουσα). Ε, λοιπόν, ας γίνει έτσι, σου επιτρέπω να προσαρτήσεις το μικρό σου έδαφος στο απέραντο έδαφός μου...». (Γέλια σε όλη την αίθουσα και χειροκροτήματα).

Ακόμα πιο χαρακτηριστικό είναι ότι μερικοί πολιτικοί και παράγοντες του Τύπου της Ευρώπης και των ΗΠΑ, αφού έχασαν την υπομονή τους, περιμένοντας «την εκστρατεία ενάντια στη Σοβιετική Ουκρανία», άρχισαν μόνοι τους να αποκαλύπτουν τα πραγματικά ελατήρια της πολιτικής της μη ανάμιξης. Μιλούν ανοικτά και γράφουν καθαρά ότι οι Γερμανοί τους «απογοήτευσαν» οικτρά, γιατί, αντί να κινηθούν παραπέρα προς την Ανατολή, ενάντια στη Σοβιετική Ενωση, στράφηκαν, βλέπετε, προς τη Δύση και ζητούν αποικίες. Μπορεί να σκεφτεί κανείς ότι έδωσαν στους Γερμανούς περιοχές της Τσεχοσλοβακίας σαν αντάλλαγμα για την υποχρέωση να ξεκινήσουν πόλεμο ενάντια στη Σοβιετική Ενωση, ενώ οι Γερμανοί αρνούνται τώρα να ξοφλήσουν το γραμμάτιο και τους στέλνουν στον αγύριστο;

Μακρυά από μένα να ηθικολογήσω με αφορμή την πολιτική της μη ανάμιξης, να μιλήσω για προδοσία, για επιορκία κ.ο.κ. Είναι αφέλεια να διδάσκει κανείς ηθική σε ανθρώπους που δεν αναγνωρίζουν την ανθρώπινη ηθική. Η πολιτική είναι πολιτική, όπως λένε οι παλιοί μεγάλοι αστοί διπλωμάτες. Ωστόσο, πρέπει να τονίσουμε ότι το μεγάλο και επικίνδυνο πολιτικό παιχνίδι, που άρχισαν οι οπαδοί της πολιτικής της μη ανάμιξης, μπορεί να τελειώσει γι’ αυτούς με σοβαρή αποτυχία.

Αυτό είναι το πραγματικό πρόσωπο της κυρίαρχης σήμερα πολιτικής της μη ανάμιξης.

Αυτή είναι η πολιτική κατάσταση στις καπιταλιστικές χώρες.

 

3. Η ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ

Ο πόλεμος δημιούργησε μια νέα κατάσταση στις σχέσεις μεταξύ των χωρών. Εισήγαγε σε αυτές τις σχέσεις μια ατμόσφαιρα ανησυχίας και αβεβαιότητας. Εχοντας υπονομεύσει τις βάσεις του μεταπολεμικού ειρηνικού καθεστώτος και έχοντας ανατρέψει στοιχειώδεις έννοιες του διεθνούς δικαίου, ο πόλεμος έθεσε υπό αμφισβήτηση την αξία των διεθνών Συμφώνων και υποχρεώσεων. Ο πασιφισμός και τα σχέδια αφοπλισμού θάφτηκαν. Τη θέση τους πήρε ο πυρετός των εξοπλισμών. Αρχισαν να εξοπλίζονται όλοι, από τα μικρά ως τα μεγάλα κράτη, μαζί και πριν απ’ όλα τα κράτη που ακολουθούν την πολιτική της μη ανάμιξης. Κανείς πλέον δεν πιστεύει τους μελιστάλακτους λόγους ότι οι παραχωρήσεις που έγιναν στο Μόναχο στους επεμβασίες και η συμφωνία του Μονάχου[2], εγκαινίασαν τάχα μια νέα εποχή «κατευνασμού». Δεν τους πιστεύουν και οι ίδιοι, οι μετέχοντες στη συμφωνία του Μονάχου, η Αγγλία και η Γαλλία, που άρχισαν, όχι λιγότερο από τους άλλους, να αυξάνουν τους εξοπλισμούς τους.

Είναι ευνόητο ότι η ΕΣΣΔ δεν μπορούσε να παραβλέψει αυτά τα απειλητικά γεγονότα. Είναι αναμφίβολο ότι ο κάθε, ακόμα και μικρός, πόλεμος που άρχισαν οι επιτιθέμενοι, κάπου σε μια απομακρυσμένη γωνιά του κόσμου, αποτελεί κίνδυνο για τις φιλειρηνικές χώρες. Ακόμα σοβαρότερο κίνδυνο αποτελεί ο νέος ιμπεριαλιστικός πόλεμος που κατόρθωσε κιόλας να παρασύρει στην τροχιά του πάνω από πεντακόσια εκατομμύρια πληθυσμό της Ασίας, της Αφρικής, της Ευρώπης. Γι’ αυτό το λόγο η χώρα μας, ακολουθώντας σταθερά πολιτική διατήρησης της ειρήνης, έκανε ταυτόχρονα σοβαρότατη δουλιά για την ενίσχυση της μαχητικής ετοιμότητας του Κόκκινου Στρατού μας και του Κόκκινου Πολεμικού Στόλου μας.

Ταυτόχρονα, για να ενισχύσει τις διεθνείς θέσεις της η Σοβιετική Ενωση αποφάσισε να κάνει και μερικά άλλα βήματα. Στα τέλη του 1934, η χώρα μας μπήκε στην Κοινωνία των Εθνών, ξεκινώντας από το ότι, παρά την αδυναμία της, μπορεί, ωστόσο, να χρησιμεύσει σαν βήμα για το ξεσκέπασμα των επιτιθέμενων και σαν κάποιο, έστω και αδύναμο, όργανο ειρήνης που είναι ικανό να βάλει φρένο στο ξέσπασμα του πολέμου. Η Σοβιετική Ενωση θεωρεί, πως σε μια τόσο ταραγμένη εποχή δεν πρέπει να περιφρονεί κανείς, ακόμα και μια τόσο ανίσχυρη διεθνή οργάνωση, όπως είναι η Κοινωνία των Εθνών. Το Μάη του 1935, ανάμεσα στη Γαλλία και τη Σοβιετική Ενωση συνήφθει σύμφωνο αμοιβαίας βοήθειας ενάντια σε μια πιθανή επίθεση των επιθετικών κρατών. Ταυτόχρονα, υπογράφηκε ανάλογο σύμφωνο με την Τσεχοσλοβακία. Το Μάρτη του 1936 η Σοβιετική Ενωση υπόγραψε σύμφωνο αμοιβαίας βοηθείας με τη Λαϊκή Δημοκρατία της Μογγολίας. Τον Αύγουστο του 1937 υπογράφηκε σύμφωνο μη επίθεσης ανάμεσα στη Σοβιετική Ενωση και την Κινεζική Δημοκρατία.

Σε αυτές τις δύσκολες διεθνείς συνθήκες εφάρμοζε η Σοβιετική Ενωση την εξωτερική της πολιτική, υπερασπίζοντας την υπόθεση της διατήρησης της ειρήνης.

Η εξωτερική πολιτική της Σοβιετικής Ενωσης είναι σαφής και κατανοητή:

1. Είμαστε υπέρ της ειρήνης και της ενίσχυσης των εμπορικών σχέσεων με όλες τις χώρες, είμαστε και θα είμαστε υπέρ αυτής της θέσης, εφόσον οι χώρες αυτές θα κρατούν την ίδια στάση απέναντι στη Σοβιετική Ενωση, εφόσον αυτές δε θα προσπαθήσουν να καταπατήσουν τα συμφέροντα της χώρας μας.

2. Είμαστε υπέρ των ειρηνικών, στενών και καλής γειτονίας σχέσεων με όλες τις γειτονικές χώρες που έχουν κοινά σύνορα με την ΕΣΣΔ, είμαστε και θα είμαστε υπέρ αυτής της θέσης, εφόσον οι χώρες αυτές θα κρατούν την ίδια στάση απέναντι στη Σοβιετική Ενωση, εφόσον δε θα προσπαθήσουν να παραβιάσουν άμεσα ή έμμεσα την ακεραιότητα και το απαραβίαστο των συνόρων του Σοβιετικού κράτους.

3. Είμαστε υπέρ της υποστήριξης των λαών που έπεσαν θύματα επίθεσης και που αγωνίζονται για την ανεξαρτησία της πατρίδας τους.

4. Δε φοβόμαστε τις απειλές από μέρους των επιτιθέμενων και είμαστε έτοιμοι να απαντήσουμε με διπλό χτύπημα στο χτύπημα των εμπρηστών του πολέμου, οι οποίοι προσπαθούν να καταπατήσουν το απαραβίαστο των Σοβιετικών συνόρων.

Τέτια είναι η εξωτερική πολιτική της Σοβιετικής Ενωσης. (Θυελλώδη παρατεταμένα χειροκροτήματα).

Στην εξωτερική της πολιτική η Σοβιετική Ενωση στηρίζεται:

 

1. Στην αυξανόμενη οικονομική, πολιτική και πολιτιστική της ισχύ.

2. Στην ηθικοπολιτική ενότητα της σοβιετικής κοινωνίας μας.

3. Στη φιλία των λαών της χώρας μας.

4. Στον Κόκκινο Στρατό μας και στον Κόκκινο Πολεμικό Στόλο.

5. Στη φιλειρηνική της πολιτική.

 

6. Στην ηθική υποστήριξη των εργαζομένων όλων των χωρών, που ενδιαφέρονται ζωτικά για τη διατήρηση της ειρήνης.

7. Στη σωφροσύνη εκείνων των χωρών, που δεν ενδιαφέρονται, για τον ένα ή τον άλλο λόγο, να παραβιάζεται η ειρήνη.

 

***

Τα καθήκοντα του κόμματος στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής:

1. Να εφαρμόζει και στο εξής την πολιτική της ειρήνης και της ενίσχυσης των εμπορικών σχέσεων με όλες τις χώρες.

2. Να δείχνει προσοχή και να μην επιτρέπει στους προβοκάτορες του πολέμου, που έχουν συνηθίσει να βάζουν τους άλλους να βγάζουν τα κάστανα από τη φωτιά, να παρασύρουν τη χώρα μας σε συγκρούσεις.

3. Να δυναμώνει ολόπλευρα τη μαχητική ισχύ του Κόκκινου Στρατού μας και του Κόκκινου Πολεμικού Στόλου.

4. Να δυναμώνει τις διεθνείς σχέσεις φιλίας με τους εργαζόμενους όλων των χωρών, που ενδιαφέρονται για την ειρήνη και τη φιλία ανάμεσα στους λαούς.



Απόσπασμα από τον «Απολογισμό στο 18ο Συνέδριο του Κόμματος για τη δουλιά της ΚΕ του ΠΚΚ (μπ) όπως δημοσιεύθηκε στην «Πράβντα» Νο 69, 11 Μάρτη 1939. Το κείμενο πάρθηκε από τον υπό έκδοση 14ο τόμο των Απάντων του Ι. Β. Στάλιν.

Το 18ο Συνέδριο του ΠΚΚ (μπ) διεξήχθηκε στη Μόσχα στις 10-21 Μάρτη 1939. Το Συνέδριο εξέτασε τον απολογισμό για τη δουλιά της ΚΕ του ΠΚΚ (μπ), τις εκθέσεις της Κεντρικής Επιτροπής Ελέγχου και της αντιπροσωπείας του ΠΚΚ (μπ) στην Εκτελεστική Επιτροπή της Κομμουνιστικής Διεθνούς, εκθέσεις για το τρίτο πεντάχρονο σχέδιο ανάπτυξης της λαϊκής οικονομίας της ΕΣΣΔ, για τις αλλαγές στο Καταστατικό του ΠΚΚ (μπ) και άλλα ζητήματα. Με βάση την εισήγηση του Ι. Β. Στάλιν για τη δουλιά της ΚΕ του ΠΚΚ (μπ) το Συνέδριο υιοθέτησε απόφαση, με την οποία ενέκρινε την πολιτική γραμμή και την πρακτική δουλιά της ΚΕ του ΠΚΚ (μπ) και πρότεινε σε όλες τις κομματικές οργανώσεις να καθοδηγούνται στη δουλιά τους από τις θέσεις και τα καθήκοντα που διατυπώνονται στην εισήγηση. Στην απόφαση για το τρίτο πεντάχρονο σχέδιο ανάπτυξης της λαϊκής οικονομίας της ΕΣΣΔ (1938-1942), που εγκρίθηκε με βάση την έκθεση του Β. Μ. Μόλοτοφ, το Συνέδριο επισήμανε, ότι στο τρίτο πεντάχρονο η ΕΣΣΔ εισήλθε στη νέα περίοδο ανάπτυξης, στην περίοδο αποπεράτωσης της οικοδόμησης της σοσιαλιστικής κοινωνίας και της σταδιακής μετάβασης από το σοσιαλισμό στον κομμουνισμό. Το Συνέδριο καθόρισε το βασικό οικονομικό καθήκον της ΕΣΣΔ - να φθάσει και να ξεπεράσει από οικονομική άποψη της πιο αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες της Ευρώπης και τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Με βάση την έκθεση του Α. Α. Ζντάνοφ το Συνέδριο έκανε τροποποιήσεις και προσθήκες στο Καταστατικό του Κόμματος και ομόφωνα υιοθέτησε το Καταστατικό του ΠΚΚ (μπ) με τη νέα σύνταξη. (Για τις αποφάσεις και τα ψηφίσματα του Συνεδρίου βλ. «Το ΚΚΣΕ στις αποφάσεις και τα ψηφίσματα των Συνεδρίων, των Συνδιασκέψεων και των Ολομελειών της ΚΕ», μ. 3ο, 1954, σελ. 335-395).

[1] Το Σύμφωνο των εννιά δυνάμεων είναι το Σύμφωνο για την Κίνα, που είχαν υπογράψει οι ΗΠΑ, η Αγγλία, η Γαλλία, η Ιαπωνία, η Ιταλία, το Βέλγιο, η Ολλανδία, η Πορτογαλία και η Κίνα στις 6 Φλεβάρη 1922 στη Διάσκεψη στην Ουάσιγκτον. Αυτό το Σύμφωνο σήμαινε την παραπέρα υποδούλωση της Κίνας από τους ξένους ιμπεριαλιστές.

[2] Η Συμφωνία του Μονάχου - Συμφωνία ανάμεσα στην Αγγλία, τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ιταλία για το διαμελισμό της Τσεχοσλοβακίας, που υπογράφηκε στη Διάσκεψη του Μονάχου στις 29-30 Σεπτέμβρη 1938. Με βάση αυτή τη Συμφωνία, που την υποστήριξαν οι ΗΠΑ, παραδόθηκε στη φασιστική Γερμανία, για τη διατήρηση τάχα της ειρήνης, η Σουδητική περιοχή της Τσεχοσλοβακίας. Η Συμφωνία υπήρξε σημαντικός κρίκος στην πολιτική των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, οι οποίες επιδίωκαν να στρέψουν τη γερμανική επιθετικότητα κατά της ΕΣΣΔ. Η πολιτική που ακολούθησαν στο Μόναχο η Αγγλία, η Γαλλία και οι ΗΠΑ οδήγησε στην κατάληψη ολόκληρης της Τσεχοσλοβακίας από τη φασιστική Γερμανία και συντέλεσε στην εξαπόλυση του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.