Δημήτρη Καλτσώνη: «ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΩΤΟΓΟΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΑΤΑΞΙΚΗ»

Δημήτρη Καλτσώνη: «ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΩΤΟΓΟΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΑΤΑΞΙΚΗ»
Εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα 2002

Τώρα που η εκτελεστική εξουσία «αγκαλιάζει» όλο και πιο σφιχτά τη Δικαιοσύνη σε μια πορεία όλο και αυξανόμενης αντιδραστικοποίησης της τελευταίας και οι κυβερνήσεις παρεμβαίνουν όλο και πιο απροκάλυπτα στη Δικαιοσύνη επικαλούμενες το «κράτος του δικαίου και των νόμων». Τώρα που ποινικοποιούνται όλο και περισσότερο οι αγώνες αγροτών, εκπαιδευτικών, μαθητών, ναυτεργατών και εργαζομένων γενικά, ξεπροβάλλει με αυξημένη επικαιρότητα το ζήτημα του ρόλου της Δικαιοσύνης και πιο ειδικά του δικαστηρίου στις διάφορες κοινωνικοοικονομικές δομές στη διάρκεια της ιστορίας, ώστε να γίνουν πιο κατανοητές οι σύγχρονες εξελίξεις. Στις ανάγκες ανάδειξης και ανάλυσης της ταξικότητας του δικαστηρίου ανταποκρίνεται σίγουρα το βιβλίο του Διδάκτορα της Νομικής και μέλους της Συντονιστικής Επιτροπής της Δημοκρατικής Συσπείρωσης για τις Λαϊκές Ελευθερίες και την Αλληλεγγύη, Δημήτρη Καλτσώνη: «Το Δικαστήριο από την πρωτόγονη κοινωνία στην αταξική», από τις εκδόσεις της Σύγχρονης Εποχής.

Ο συγγραφέας τοποθετεί τις εξελίξεις στον κοινωνικοοικονομικό περίγυρό τους αντί να τις αποσπάσει από αυτό, όπως συνηθίζουν να κάνουν οι περισσότεροι αναλυτές του εν λόγω ζητήματος. Στο βιβλίο -το οποίο προλογίζει ο Αντώνης Σκυλλάκος, βουλευτής του ΚΚΕ- ο συγγραφέας πραγματεύεται την (ιδιωτική και δικαστική) επίλυση των διαφορών από την πρωτόγονη κοινωνία μέχρι τη σοσιαλιστική με αρκετά παραδείγματα, που συμβάλλουν στην παραστατικότητα της ανάπτυξης του θέματος, κάνοντάς την έτσι πιο προσιτή για ένα ευρύτερο κοινό. Διερευνά το αστικό δίκαιο στην εξέλιξή του και τις σύγχρονες τάσεις (ρόλο του δικαίου, του δικαστηρίου και των δικαστών) με την ιδεολογική κυριαρχία του αστικού κράτους, η οποία επιδιώκεται ανάμεσα στους δικαστές.

Στο πρώτο κεφάλαιο βλέπουμε την ιδιωτική και δικαστική επίλυση των διαφορών στους διάφορους κοινωνικοοικονομικούς σχηματισμούς. Στο δεύτερο κεφάλαιο με τίτλο «Το υποκείμενο απονομής της Δικαιοσύνης» ο συγγραφέας περνάει από τους πρώτους ταξικούς σχηματισμούς στο καπιταλιστικό και το σύγχρονο αστικό δικαστικό σύστημα, αλλά και διερευνά το ρόλο των δικαστών στο σοσιαλιστικό κράτος, καθώς και τη διαμόρφωση των χαρακτηριστικών του σοσιαλιστικού δικαστηρίου και κλείνει το δεύτερο κεφάλαιο με έναν υποκεφάλαιο για τις διαφορές στον τρόπο συμμετοχής των διαδίκων στη δίκη ανάλογα με τα ειδικά χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου τρόπου παραγωγής.

Το τρίτο κεφάλαιο πραγματεύεται την επιβολή της δικαστικής απόφασης με τις κυρώσεις της, όχι μόνο στην καπιταλιστική, αλλά και στη σοσιαλιστική κοινωνία. Ακολουθούν, στο τέταρτο κεφάλαιο, οι ρυθμιστικοί κανόνες, ταξική κοινωνία και δίκαιο, η θέση του νόμου και το δικαστήριο, το κράτος και το νομικό έθιμο στην καπιταλιστική κοινωνία. Στο πέμπτο και το έκτο κεφάλαιο παρουσιάζονται αντίστοιχα οι σύγχρονες τάσεις και η προβληματική της απονέκρωσης της δικαιοσύνης, όπως αποτέλεσε αντικείμενο προβληματισμού των κλασικών του μαρξισμού και αναλύθηκε ιδιαίτερα από το Λένιν στο «Κράτος και Επανάσταση».

Παρ’ όλο το φιλόδοξο χαρακτήρα της προσπάθειας του συγγραφέα να συμπεριλάβει ένα τόσο μεγάλο κομμάτι της ιστορίας σ’ ένα βιβλίο, που δεν ξεπερνάει τις 192 σελίδες πετυχαίνει να αναδείξει, ότι σε μια κοινωνία συγκρουόμενων συμφερόντων των διαφόρων στρωμάτων και τάξεων, που την αποτελούν, είναι αδύνατο να υπάρχει αταξική δικαιοσύνη. Τα γνωστά συνθήματα περί ελευθερίας και ισότητας από την εποχή των αστικών επαναστάσεων αφορούσαν μόνο σε τυπικές ελευθερίες για τη μεγάλη πλειοψηφία ενός λαού και ουσιαστικές μονάχα για την κυρίαρχη τάξη, όπως η ίδια η πράξη εξακολουθεί να αποδείχνει. Η εργατική δύναμη έπρεπε ν’ απελευθερωθεί για το νόμο από τα φεουδαρχικά δεσμά, για να μπορέσει να μετατραπεί σε εμπόρευμα προς πώληση και αγορά στις αναδυόμενες καπιταλιστικές ιδιοκτησιακές σχέσεις και με ακτήμονες τους κατόχους αυτής της εργατικής δύναμης.

Η εξέλιξη αυτή παρουσιάζεται στα βιβλία της ιστορίας συνήθως ως «η εμφάνιση του ελεύθερου ατόμου στην ιστορία», κουκουλώνοντας έτσι τις νέες μορφές σκλαβιάς. Μέσα στα πλαίσια της ίδιας λογικής η Δικαιοσύνη είναι δήθεν αταξική, ίση για όλους. Ωστόσο, σε κοινωνίες που η επιβίωσή τους στηρίζεται στην οικονομική ανισότητα των μελών της, η Δικαιοσύνη δεν μπορεί να είναι υπεράνω και να λειτουργεί «ίσα». Κάτι τέτιο θα ήταν παράλογο. Σήμερα, σε αυτή τη νέα φάση του καπιταλισμού μετά την αλλαγή προς όφελός του -προς το παρόν τουλάχιστον- της παγκόσμιας σκακιέρας, το νομικό σύστημα επιστρατεύεται ολοφάνερα για να ενισχυθεί η θέση των οικονομικά και πολιτικά κυρίαρχων. Η ταξική δικαιοσύνη χρησιμοποιείται για να αναπαραγάγει τις πιο βασικές κοινωνικές αντιθέσεις, με στόχο τη διατήρηση των υπαρκτών ιδιοκτησιακών σχέσεων. Και γι’ αυτό είναι ανάγκη να ασχοληθούμε ιδιαίτερα με αυτή. Οπως το λέει ο συγγραφέας στην τελευταία παράγραφο της Εισαγωγής (σελ. 22): «Η εργασία αυτή θα έχει επιτύχει το σκοπό της αν συμβάλλει, έστω και ελάχιστα, στην αναζωπύρωση του επιστημονικού και πολιτικού διαλόγου για τη Δικαιοσύνη, μια και κανένα τέλος της ιστορίας και των ταξικών αντιθέσεων δε φαίνεται να έχει επέλθει στον σπαρασσόμενο από αντιθέσεις καπιταλιστικό κόσμο».