ΣΧΕΣΗ ΠΑΙΔΕΙΑΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ - ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

Είναι θετικό που σκεφτήκατε να δώσετε συνέχεια στη συζήτηση του θέματος «λαϊκή οικονομία, λαϊκή εξουσία». Πιο ολοκληρωμένα μπορούμε να συζητήσουμε το ζήτημα: καπιταλισμός ή σοσιαλισμός. Ισως κάποιοι σκεφθούν: «Εδώ τα προβλήματα της νεολαίας είναι οξυμένα. Υπάρχει ανεργία, φτώχεια και για την οικογένεια του νέου και της νέας, που φυσικά ζούνε τα προβλήματα της οικογένειας. Υπάρχουν σοβαρότατα προβλήματα σήμερα στην ελληνική κοινωνία, από τη δουλειά μέχρι το περιβάλλον, τον πόλεμο, τους εξοπλισμούς. Αρα μπορεί να είναι και λίγο περιττό το να ασχοληθεί κάποιος με ένα θέμα που δε φαίνεται ότι είναι θέμα των ημερών ή του αμέσως επόμενου διαστήματος».

Νομίζουμε ότι κάποιοι έχουν αυτή την άποψη από άγνοια, αλλά μιλάνε καλοπροαίρετα. Γι’ αυτούς έχουμε απάντηση. Είναι όμως και άλλοι που λοιδορούν τέτοιες συζητήσεις ή κοροϊδεύουν για τον εξής λόγο: Θέλουν να εγκλωβίσουν τη νεολαία να σκέφτεται τα προβλήματά της, αφού δεν γίνεται να είναι αδιάφορη γι’ αυτά, στις συνταγές «λύσεων» που δίνουν αυτοί, δηλαδή το κράτος, η κυβέρνηση, η εργοδοσία, η ΕΕ, το ίδιο το σύστημα που ζούμε.

Εμείς πιστεύουμε το αντίθετο: Οταν η εργατική τάξη, τα λαϊκά στρώματα, η νεολαία, έχουν ξεκάθαρο πού οφείλονται τα προβλήματά τους, όταν - πολύ περισσότερο - έχουν ξεκάθαρο προς τα πού πρέπει να πάνε, ποια πρέπει να είναι η προοπτική, τότε αποκτούν πολύ μεγαλύτερη δύναμη και αποτελεσματικότητα στις διεκδικήσεις τους σήμερα. Ο,τι και να κάνεις, όσο και να βασανίζεις το κεφάλι σου για να καταφέρεις να λύσεις τα προβλήματα που απασχολούν το μεγάλο μέρος της νεολαίας σήμερα, όσο έξυπνος και αν είσαι, όση τέχνη και να έχεις, δε θα καταφέρεις τίποτα αν δεν ξεκαθαρίσεις τι σου φταίει σε βάθος σήμερα και πού πρέπει να πας αύριο. Αρα αυτή η συζήτηση που κάνουμε σήμερα είναι και για το αύριο, αλλά αφορά και το σήμερα.

Ο αντίπαλος του λαού, που για μας είναι το κράτος με την κυβέρνηση, είναι η καπιταλιστική εργοδοσία, είναι η ΕΕ, είναι ο ιμπεριαλισμός γενικότερα, αυτός ο αντίπαλος, μήπως δουλεύει «μεροδούλι - μεροφάι»; Μήπως δηλαδή ασκεί μια πολιτική που την χαράζει για μια βδομάδα, για ένα μήνα, για ένα χρόνο; Ο αντίπαλος σκέφτεται πολύ μακριά. Εχει πρόγραμμα. Εχει στρατηγική. Σκέφτεται το απώτερο μέλλον και με βάση αυτό καθορίζει τι θα κάνει και γι’ αυτό έχει και δυνατότητα ελιγμού και παραπλάνησης. Σε αυτό το ζήτημα πρέπει να διδασκόμαστε και από τον αντίπαλο. Επομένως, αφού ο αντίπαλος έχει μακράς πνοής πρόγραμμα, πρέπει και εμείς να έχουμε μακροπρόθεσμη πολιτική. Και για ένα πρόσθετο λόγο: είσαστε νέοι! Οχι ότι ο εξηντάρης, ο ογδοντάρης, ο κομμουνιστής, ο ριζοσπάστης πρέπει να σκέφτεται μόνο στα όρια της δικής του ηλικίας! Αντίθετα. Αλλά πολύ περισσότερο η νεολαία πρέπει να σκέφτεται ότι δεν είναι τελειωμένη η υπόθεση της πάλης για βαθιές ριζοσπαστικές ανατρεπτικές αλλαγές. Ειδικά η νεολαία έχει και το πλεονέκτημα της φυσικής ηλικίας. Αυτή μπορεί να σκέφτεται το άμεσο και το απώτερο. Να σκέφτεται ότι μπορεί να το ζήσει και στα δικά της όρια.

Πριν αναπτύξω το θέμα της λαϊκής οικονομίας και της λαϊκής εξουσίας θα ήθελα να σταθώ στα μέτρα που παίρνονται τώρα στην παιδεία. Αυτό που λέμε παιδεία και αγορά, παιδεία και επιχειρηματικότητα, που έχει πάρα πολλές πλευρές: την ιδιωτικοποίηση, τη δήθεν αυτοτέλεια των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, τη συνύπαρξη και τη διαπλοκή της δημόσιας - που δεν είναι όμως εντελώς δωρεάν - και της ιδιωτικής παιδείας, την αξιολόγηση, τη δια βίου μάθηση που είναι δια βίου αμάθεια κλπ. Ολα αυτά τα μέτρα γιατί παίρνονται; Αλλοι λένε ότι αυτά είναι εκσυγχρονισμός, ότι τα απαιτούν οι σύγχρονες ανάγκες. Αυτό είναι ένα προπαγανδιστικό σύνθημα. Συνήθως το σύνθημα του εκσυγχρονισμού το χρησιμοποιούν τα φιλελεύθερα κόμματα και τα σοσιαλδημοκρατικά όταν είναι στην κυβερνητική εξουσία. Υπάρχει επίσης και ένα ρεύμα μέσα στη σοσιαλδημοκρατία, που όταν είναι αντιπολίτευση, όπως είναι τώρα το ΠΑΣΟΚ, λέει ότι «βεβαίως αυτά είναι μέτρα που απαιτούν οι σύγχρονες ανάγκες. Δηλαδή η επιχειρηματικότητα, η ελεύθερη αγορά κλπ., αλλά μπορούν και ταυτόχρονα να έχουν και ένα κοινωνικό πρόσωπο, ένα προοδευτικό χαρακτήρα». Υπάρχει και το ρεύμα της σοσιαλδημοκρατίας που τάχα είναι αριστερό, το λεγόμενο ανανεωτικό ρεύμα, το μετακομμουνιστικό. Εδώ στην Ελλάδα είναι το λεγόμενο ρεύμα του Συνασπισμού. Αυτό ισχυρίζεται ότι: «Σήμερα αυτά τα μέτρα δεν είναι καλά, διότι εκφράζουν τη νεοφιλελεύθερη διαχείριση της πολιτικής. Είμαστε αντίθετοι γιατί είναι νεοφιλελεύθερα μέτρα».

Εμείς λέμε ότι ούτε εκσυγχρονιστικά μέτρα είναι ούτε σύγχρονα ούτε συνιστούν αποκλειστικά νεοφιλελεύθερη διαχείριση. Δεν είναι προϊόν μιας νεοφιλελεύθερης, συντηρητικής αντίληψης που εμφανίστηκε τα τελευταία χρόνια. Τα μέτρα που παίρνονται στον τομέα της οικονομίας, στην παιδεία, στην υγεία, στα θέματα των συνόρων στα Βαλκάνια και παντού προέρχονται από τις βαθύτερες, τις εσωτερικές ανάγκες του καπιταλιστικού συστήματος. Δεν είναι προϊόν επιλογών κάποιων κομμάτων, κάποιων υπουργών, κάποιων δογματικών, συντηρητικών, θερμοκέφαλων ή νεοφιλελεύθερων αντιλήψεων. Το καπιταλιστικό σύστημα, εδώ που έχει φτάσει, δεν μπορεί να εξασφαλίσει το δυναμισμό που του χρειάζεται. Γιατί άλλο είναι να ελέγχει τα παγκόσμια πράγματα και την Ελλάδα και άλλο ότι έχει δυναμική. Το καπιταλιστικό σύστημα λοιπόν για να εξασφαλίσει τη δυναμική του, για να διατηρήσει τη μακροημέρευσή του, για να προλάβει λαϊκές κοινωνικές επαναστάσεις που θα γίνουν, δεν μπορεί παρά να πάρει αυτά τα μέτρα. Πρέπει να ρίξει ακόμα πιο κάτω αυτό που εμείς λέμε με τη δική μας ορολογία «τιμή της εργατικής δύναμης». Πρέπει να μεγαλώσει και να βαθύνει την εκμετάλλευση. Γι’ αυτό πρέπει να πάρει πίσω ό,τι κατακτήσεις είχε παραχωρήσει και να εδραιώσει νέες μορφές εκμετάλλευσης και χειραγώγησης. Γιατί, στο παρελθόν, ένα μέρος των κατακτήσεων είτε υποχρεώθηκε να το παραχωρήσει για να κάνει πιο άμεσα εκμεταλλεύσιμη την εργατική δύναμη για τους καπιταλιστές είτε αναγκάστηκε να το παραχωρήσει από την ταξική πάλη και από την άμιλλα με το σοσιαλιστικό σύστημα. Πρέπει λοιπόν να αντεπιτεθεί, να γίνει όλο και πιο βαθιά αντιδραστικό, αλλιώς θα συναντήσει τεράστιες εγγενείς δυσκολίες από τις αντιφάσεις και τις αντινομίες του, αλλά και από τους λαούς που θ’ αντιδράσουν.

Σας αναφέρω όλα αυτά για να τεκμηριώσω γιατί η απάντηση στα σημερινά προβλήματα είναι να ετοιμαστεί ο λαός για ριζική αλλαγή στο επίπεδο της εξουσίας. Η πάλη γύρω από τα άμεσα αιτήματα πρέπει όλο και πιο πολύ να δένεται με την πάλη για την αλλαγή εξουσίας, με την πάλη κατά του καπιταλιστικού συστήματος. Το ΚΚΕ αυτό το έλεγε από το 1918, που ιδρύθηκε το ΚΚΕ με στόχο να παλέψει κατά του καπιταλισμού, για το σοσιαλισμό. Και ακριβώς επειδή είχε αυτό το στόχο, το βοηθούσε ως Κόμμα να είναι στην πρώτη γραμμή και για τα άμεσα και για τα γενικότερα προβλήματα του λαού.

Δεν υπάρχει λαϊκή κατάκτηση που να μην έχει σχέση με το ΚΚΕ. Είμαστε αποτελεσματικοί καθημερινά γιατί είχαμε στο μυαλό μας την πάλη για το σοσιαλισμό και όχι τη διάσωση και τον εκμοντερνισμό του καπιταλιστικού συστήματος. Υπήρχαν κι άλλες ριζοσπαστικές δυνάμεις στο διάβα του Κόμματος, αλλά αυτές στην πορεία ενσωματώθηκαν στο σύστημα γιατί δεν είχαν στο νου τους την ανατροπή του καπιταλισμού. Αν παρακολουθήσετε όλη την ιστορία του ΚΚΕ, θα δείτε ότι συν τω χρόνω, η πάλη για τα άμεσα προβλήματα συνδεόταν με τα γενικότερα, με την πάλη κατά του καπιταλισμού, έμπαινε στην πρώτη γραμμή. Αλλο ήταν το σύνολο των άμεσων στόχων που είχαμε τη δεκαετία του ’20, του ’40, του ’60, του ’80 κι άλλο σήμερα. Δεν μπορεί να παλεύεις με τα ίδια συνθήματα και με τους ίδιους στόχους όπως πριν από χρόνια. Υπήρχαν περίοδοι που προέτασσες ένα πλέγμα αιτημάτων που εκείνη τη στιγμή ήταν αναγκαίο. Σήμερα, χωρίς να παραιτούμαστε από προτάσεις συγκεκριμένων αιτημάτων, λέμε ότι ο αγώνας πρέπει να είναι βαθύτερα πολιτικοποιημένος, πιο αντικαπιταλιστικός, αντιμονοπωλιακός, αντιιμπεριαλιστικός. Η αντιπαράθεση γίνεται και στο επίπεδο της πρότασης εξουσίας. Παλιότερα, στον πολύ κόσμο αυτό δε φαινόταν τόσο ώριμο, γιατί ο καπιταλισμός έκανε ορισμένες παραχωρήσεις που στα μάτια του λαού έπαιρναν το χαρακτήρα μεγάλων αλλαγών. Είχαμε δυσκολία να πείσουμε για βαθιές αλλαγές στο επίπεδο της εξουσίας. Σήμερα όμως τα πράγματα δεν είναι έτσι.

Υπάρχει μια αντίφαση και αυτήν καλείται να την αντιμετωπίσει το Κόμμα, το εργατικό κίνημα, το νεολαιίστικο κίνημα και άλλες ριζοσπαστικές δυνάμεις της κοινωνίας, που υπάρχουν - δεν είναι πάρα πολύ μαζικές αλλά υπάρχουν. Ποια είναι αυτή: από τα ίδια τα πράγματα σήμερα ωριμάζει η ανάγκη αλλαγής πολιτικής εξουσίας, και από την εξουσία των μονοπωλίων και των κομμάτων τους να πάμε στην εξουσία της εργατικής τάξης και των συμμάχων της. Από την καπιταλιστική οικονομία πρέπει να περάσουμε στη σοσιαλιστική οικονομία. Από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό. Αυτό είναι αντικειμενικά αναγκαίο. Δεν υπάρχουν ενδιάμεσες λύσεις. Ενώ λοιπόν αυτό είναι πιο επιτακτικό απ’ ό,τι ήταν πριν από 30-40 χρόνια, σήμερα το υποκείμενο αυτής της αλλαγής, το εργατικό κίνημα και οι σύμμαχοί του, είναι πιο αδύναμο και ο συσχετισμός δύναμης είναι χειρότερος. Αυτό στα μάτια του κόσμου, στα μάτια ακόμα και της νεολαίας δίνει την εντύπωση ότι αυτή η πρόταση είναι αδιανόητη, ότι δεν έχει μέλλον, ελπίδα. Πώς θα ξεπεραστεί αυτή η αντίφαση; Αυτό που εξαρτάται από εμάς είναι να ωριμάσουμε μια λαϊκή πρωτοπορία, που αύριο θα γίνει λαϊκή πλειοψηφία και που θα επιφέρει αλλαγές στο επίπεδο της εξουσίας.

Επίσης έχει μεγαλώσει η σημασία της διεθνοποιημένης πάλης. Στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν δημιουργήθηκαν οι λαϊκές δημοκρατίες στις χώρες της Ευρώπης, υπήρχε ήδη το πρώτο σοσιαλιστικό κράτος. Τότε κατακτήθηκε η εξουσία ταυτόχρονα σε αρκετές, για ειδικούς λόγους, και επομένως διαμορφώθηκε ένα σοσιαλιστικό σύστημα. Αυτό, με τις αδυναμίες του, τα προβλήματά του, είχε τη δυνατότητα να δώσει ώθηση στην ανάπτυξη, να αντιμετωπίσει και να λύσει βασικά προβλήματα που τότε ήταν στην πρώτη γραμμή. Σήμερα είναι πιο δύσκολο μια χώρα να οικοδομήσει τη σοσιαλιστική οικονομία περικυκλωμένη από έναν αρνητικό συσχετισμό δύναμης. Δεν είναι αδύνατο, είναι όμως πιο δύσκολο. Γι’ αυτό και η διεθνοποίηση της πάλης είναι ακόμα περισσότερο απαραίτητη. Χρειάζεται απέναντι στον ιμπεριαλισμό ν’ αντιτάξεις όσο γίνεται περισσότερες δυνάμεις κι όπου υπάρχει μια κατάκτηση, να δρουν κινήματα, λαοί που την στηρίζουν.

Να ξεκαθαρίσουμε το εξής: Εμείς λέμε ότι η απάντηση στον καπιταλισμό είναι ο σοσιαλισμός. Ωστόσο ως Κόμμα είμαστε υποχρεωμένοι να πάρουμε υπόψη ότι για τη διαμόρφωση αυτής της λαϊκής πλειοψηφίας που θα διεκδικήσει βαθιές αλλαγές, δεν μπορείς να βάλεις ως προϋπόθεση να συμφωνήσουν όλοι με το σοσιαλισμό. Μάλιστα σε μια περίοδο που γεννήθηκαν και ερωτηματικά για το σοσιαλισμό, ύστερα από τη νίκη της αντεπανάστασης. Αλλά πάντα έμπαινε το θέμα ότι η πάλη για ριζικές αλλαγές θα είναι έργο της πλειοψηφίας του λαού. Δε θα είναι έργο μόνο των κομμουνιστών. Εμείς λοιπόν, προβάλλουμε στο λαό, έχουμε επεξεργαστεί μια πολιτική πρόταση η οποία κάνει τους αναγκαίους συμβιβασμούς σε ορισμένα ζητήματα. Είναι όμως χρήσιμοι συμβιβασμοί, γιατί καταρχήν περιφρουρείται η αυτοτέλεια του Κόμματος - το Κόμμα τη συνολική του πολιτική πρόταση την παλεύει - και ταυτόχρονα δημιουργείται ένα κοινό πεδίο πάλης με δυνάμεις ριζοσπαστικές που θέλουν αλλαγές. Αντιστάθμισμα αυτού του συμβιβασμού είναι ότι διαμορφώνεται στην πορεία μια λαϊκή πλειοψηφία και τη στιγμή που θα έχει ωριμάσει το ζήτημα, θα έχει μπει στην ημερήσια διάταξη το πέρασμα στο σοσιαλισμό, είμαστε βέβαιοι ότι τότε θα πειστούν πολλοί περισσότεροι γι’ αυτή την αναγκαιότητα. Αυτή η διαφωνία θα λυθεί, όταν θα έχει μπει στην ημερήσια διάταξη η ίδια η σοσιαλιστική επανάσταση.

Η συμβιβαστική μας πρόταση η οποία ανοίγει το δρόμο προς τα εμπρός, χωρίς να λύνει μέχρι τέλους τις διαφωνίες, είναι η πρόταση που απεικονίζεται στο θέμα της σημερινής συζήτησης: λαϊκή οικονομία, λαϊκή εξουσία. Είναι ένας συμβιβασμός, που συνυπάρχουν οι αντίθετες απόψεις, αλλά είναι ένας προωθητικός συμβιβασμός.

Ας ξεκινήσουμε από το θέμα της λαϊκής οικονομίας. Πού ξεχωρίζει μια διαφορετική πολιτική; Από τον τομέα της οικονομίας. Γιατί ακόμα κι αν κάποιος σηκώσει τη σημαία της δημόσιας δωρεάν παιδείας, της δημόσιας δωρεάν υγείας, της λαϊκής ευημερίας, της ειρήνης, όταν στο πεδίο της οικονομίας κυριαρχεί το μονοπώλιο, όταν κυριαρχούν τα συμφέροντα του μεγάλου κεφαλαίου, όταν κυριαρχεί η κερδοφορία του κεφαλαίου, και ο μεγαλύτερος επαναστάτης δε θα μπορεί να κάνει τίποτα. Οχι μόνο δε θα μπορεί, αλλά θα συμβιβαστεί κιόλας. Επομένως ξεκινάμε από το πεδίο της οικονομίας.

Πάρτε για παράδειγμα το θέμα της καταπολέμησης της ανεργίας. Καταπολεμώ την ανεργία θα πει διασφαλίζω τη δουλειά σε όλους και όλες, ως δικαίωμα, όχι ως ευκαιρία που λένε τα Συντάγματα. Ευκαιρία θα πει να μπεις στο λάκκο των λεόντων κι όποιος επιβιώσει! Δικαίωμα όμως σημαίνει ότι το παιδί τελειώνει προγραμματισμένα την εκπαίδευση, παίρνει το πτυχίο του και βρίσκει δουλιά. Αυτό γινόταν στο σοσιαλισμό. Στο σοσιαλισμό που ανετράπη, ακριβώς γιατί απέκτησε μερικά κουσούρια του καπιταλισμού και αδυνάτισε και όχι γιατί ανέπτυξε πλήρως τα θετικά του σοσιαλισμού. Λοιπόν, το δικαίωμα στην εργασία μπορεί να εξασφαλιστεί σήμερα; Εμείς λέμε όχι! Αν αποφοιτήσετε από το Τμήμα «Διοίκησης Επιχειρήσεων» ενός Οικονομικού Πανεπιστημίου, τότε στην καλύτερη περίπτωση θα είσαστε πάλι έκτακτοι, προσωρινοί ή και χρόνια άνεργοι! Νομίζετε ότι θα βάλουν εσάς να διοικήσετε τις επιχειρήσεις; Για να διοικήσουν οι απόφοιτοι των πανεπιστημίων τις επιχειρήσεις, πέρα από το ότι χρειάζεται και μια εξειδίκευση, θα πρέπει οι επιχειρήσεις να ανήκουν στο λαό. Γιατί οι επιχειρηματίες θα βάλουν στη διοίκηση των επιχειρήσεών τους ανθρώπους από τους κόλπους της αστικής τάξης. Αλλά κι αυτό δεν τους αρκεί. Πρέπει να έχουν κι άλλα εχέγγυα, π.χ. ότι θα απολύουν ελεύθερα, ότι θα βρίσκουν νέες μορφές υπερεκμετάλλευσης κτλ. Και μια άλλη πλευρά. Πόσους διοικητές, διευθυντές επιχειρήσεων χρειάζονται; Οσους βγάζουν τα πανεπιστήμια; Οχι! Γιατί έφτιαξαν αυτές τις σχολές Διοίκησης Επιχειρήσεων; Για να φτιάξουν υποτακτικούς! Δε σας προσβάλλω! Αυτή είναι η πραγματικότητα.

Για να σχεδιάσει κάποιος την αξιοποίηση των αποφοίτων, σημαίνει ότι έχει σχεδιασμένη οικονομία προς όφελος του λαού κι όχι της κερδοφορίας, ότι έχει σχεδιασμό ποια επαγγέλματα χρειάζονται για σχεδιασμένη απορρόφηση. Χωρίς να εκβιάζει το φοιτητή για το πού θα απορροφηθεί, αλλά να του καλλιεργεί ένα κλίμα για το ποιες είναι οι ανάγκες.

Ακόμα και στο σοσιαλισμό ή στα πλαίσια της λαϊκής οικονομίας θα χρειαστεί να γίνουν εκσυγχρονισμοί σε έναν τομέα. Με τις νέες τεχνολογίες μπορεί να χρειάζεται λιγότερο προσωπικό. Ή να δημιουργηθεί ένας νέος κλάδος που απότομα να αυξήσει τις ανάγκες και να πρέπει σ’ έναν κλάδο να μειωθούν οι εργαζόμενοι για να αυξηθούν σ’ έναν άλλο. Για όσο διάστημα θα χρειαστεί, μέχρι να βρεθεί λύση στο θέμα της δουλιάς, να δίνεται επιδότηση, μια εναλλακτική απασχόληση μέχρι να προσαρμοστούν και να απορροφηθούν σε άλλο κλάδο. Ούτε ο θετικός εκσυγχρονισμός πρέπει να οδηγεί στην ανεργία, από τη στιγμή που αναγνωρίζεται το δικαίωμα στη δουλιά.

Εμείς επεξεργαζόμαστε τη λαϊκή οικονομία ως μια μορφή που μπορούμε να συναντηθούμε, κι εμείς που θέλουμε το σοσιαλισμό, και οι άλλοι που δεν πιστεύουν ενδεχομένως σε αυτόν όπως εμείς, δεν τον βλέπουν ρεαλιστικό ή αναζητούν και μια άλλη λύση.

Λαϊκή οικονομία σημαίνει: ό,τι παράγεται, ό,τι αναπτύσσεται, ό,τι γίνεται, το απολαμβάνει ο λαός, η εργατική τάξη και τα άλλα λαϊκά στρώματα. Πλήρης καθολική απασχόληση, δωρεάν παιδεία, υγεία. Δεν συνυπάρχει το κεφάλαιο σε αυτούς τους τομείς για να βάζει εμπόδια. Θα υπάρχει το ξένο κεφάλαιο, έξω από την Ελλάδα και θα προσπαθεί να διεισδύει. Μπορεί να χρειαστεί να γίνουν συνεργασίες με χώρες καπιταλιστικές. Θα τις κάνει το κράτος και θα παίρνει μέτρα, ώστε αυτές οι συμφωνίες να μην οδηγούν στη διείσδυση του μονοπωλιακού κεφαλαίου στην Ελλάδα.

Σημαίνει λοιπόν ότι ο πλούτος που υπάρχει σε αυτή τη χώρα που έχει διαμορφωθεί με τη μορφή του ΟΤΕ, της ΔΕΗ, με τη μορφή των εργοστασίων ενέργειας, βιομηχανικών εγκαταστάσεων, λιμανιών, αεροδρομίων, επιχειρήσεων φυσικού αερίου, ο ορυκτός πλούτος, οι θάλασσες με ότι βγάζουν κτλ., όλα αυτά θα γίνουν λαϊκή ιδιοκτησία, λαϊκή περιουσία. Ο,τι έχει αναπτύξει ο καπιταλισμός - γιατί υπάρχει καπιταλιστική ανάπτυξη - θα γίνουν λαϊκή περιουσία. Ολα τα βασικά μέσα παραγωγής και τα συγκεντρωμένα και ο πλούτος γίνονται λαϊκή περιουσία. Οχι γιατί είμαστε απλώς ανθρωπιστές, αλλά γιατί τα έχει παράγει ο εργαζόμενος και γιατί ήδη τα δουλεύουν πολλοί μαζί. Δεν τα παράγει το κεφάλαιο. Το κεφάλαιο εκμεταλλεύεται τον εργαζόμενο.

Στην Ελλάδα έχουμε μια ιδιομορφία σε σχέση με άλλες χώρες, που εξηγείται. Εχουμε μικρή παραγωγή και μικρή ιδιοκτησία, μικρό κλήρο. Δε λέμε ότι όλα θα απαλλοτριωθούν. Οι μικροϊδιοκτήτες στην αγροτική παραγωγή και σε ορισμένους άλλους τομείς δε θα απαλλοτριωθούν. Θα διαμορφώσουμε δίπλα στον κοινωνικοποιημένο τομέα έναν άλλο ατελή κοινωνικοποιημένο τομέα με τη μορφή των παραγωγικών συνεταιρισμών. Εκεί συνδυάζεται ο ατομικός παραγωγός με τη συλλογική παραγωγή στα πλαίσια του συνεταιρισμού.

Θα πείτε «συνεταιρισμούς έβγαλε και ο καπιταλισμός»… Υπάρχει μεγάλη διαφορά. Ο καπιταλισμός ανέδειξε συνεταιρισμούς, τους οποίους όμως το κράτος δεν τους στήριζε, τους άφησε να λειτουργούν δίπλα στη μεγάλη καπιταλιστική ιδιοκτησία και στην πορεία είτε τους έβαλε στο χέρι ο καπιταλιστής είτε τους εκμεταλλεύτηκε. Εμείς μιλάμε για μια συνεταιριστική ιδιοκτησία που την εφοδιάζει ο κοινωνικοποιημένος τομέας παραγωγής, το κράτος, με μηχανήματα, με εφόδια καλλιεργητικά, με έρευνα και δε λειτουργεί ανταγωνιστικά προς την συλλογική κρατική κοινωνικοποιημένη ιδιοκτησία, αλλά ως συνέταιρος.

Ο τομέας της κοινωνικής ιδιοκτησίας διευρύνεται σήμερα. Παλιά υπήρχε η φράση «τομείς στρατηγικής σημασίας». Σήμερα όμως έχει μπει το μονοπώλιο και σε τομείς που δεν ήταν παλιά π.χ. ο κλάδος των τροφίμων κατά 80% είναι μονοπωλημένος. Επομένως, αυτός ο τομέας πρέπει να κοινωνικοποιηθεί.

Ο ίδιος ο καπιταλισμός στην πορεία της ανάπτυξής του ανακάλυψε ότι το σύστημα «ατομικής ιδιοκτησίας» δεν μπορεί να επιβιώσει ούτε στον καπιταλισμό. Από την εποχή του Μαρξ ακόμα, πολύ περισσότερο στις αρχές του εικοστού αιώνα, αντικατέστησε τις ατομικές καπιταλιστικές επιχειρήσεις που ήταν οικογενειακές, με τις μετοχικές. Η ίδια η μετοχική εταιρία, η γέννησή της, δείχνει ακριβώς αυτό το πράγμα: ότι η ατομική ιδιοκτησία έχει περιορισμένα περιθώρια. Βέβαια μέσα στον καπιταλισμό δεν μπορούσε να γίνει σοσιαλιστική ιδιοκτησία, αλλά η ίδια η μετοχή είναι ένα «σκαλοπατάκι», ένα δείγμα της αναγκαιότητας κοινωνικοποίησης της παραγωγής. Βεβαίως υπάρχει η καπιταλιστική κοινωνικοποίηση που δεν είναι λαϊκή. Είναι με τη μορφή των μονοπωλιακών επιχειρήσεων, των πολυεθνικών ομίλων. Υπάρχει η σοσιαλιστική κοινωνικοποίηση που συγκεντρώνει τα βασικά μέσα παραγωγής και υπάρχει κι η συνεταιριστική, λαϊκή κοινωνικοποίηση.

Ετσι μπορεί να προγραμματιστεί η απασχόληση, η παιδεία κλπ., μπορεί να υπάρξει σχεδιασμός. Εχουν δίκιο οι καπιταλιστές που θέλουν ακόμα βαθύτερα να συνδέσουν την παιδεία με την αγορά. Δεν μπορεί ο καπιταλισμός να έχει προοδευτική παιδεία και καπιταλιστική αγορά! Κατακτήσεις προοδευτικές μπορεί να έχεις, αλλά συνολικά προοδευτική παιδεία δεν μπορείς να έχεις. Εμείς δεν είμαστε αντίθετοι στη σύνδεση της παιδείας με την παραγωγή. Η παιδεία δεν είναι αυτοσκοπός. Εχει και την πλευρά της καλλιέργειας, της κουλτούρας του ανθρώπου, αλλά πρέπει να συνδέεται με την παραγωγή, με την απασχόληση, με όλο τον κοινωνικό προγραμματισμό. Γι' αυτό παλεύουμε για μια σύγχρονη παιδεία σε μια λαϊκή οικονομία.

Θα πείτε, έτσι εθελοντικά θα παραδώσουν οι καπιταλιστές τις ιδιοκτησίες τους; Κανένας δεν παραδίδει εθελοντικά. Θα τα κατακτήσει ο λαός με το σπαθί του. Θα τους τα πάρει.

Αυτοί που πρέπει εθελοντικά να συνενωθούν είναι οι μικροί παραγωγοί. Πρέπει να καταλάβουν το συμφέρον τους. Ενας ένας, μόνος του, τι θα κάνει; Ο συνεταιρισμός, π.χ. θα μαζέψει τα προϊόντα, θα κρατήσει ένα μέρος τους για τις ανάγκες των μελών του συνεταιρισμού, των οικογενειών τους και το υπόλοιπο θα πάει στο κράτος και αυτό θα αναλάβει τη διάθεσή του. Το κράτος πρέπει να τα διαθέσει στην ελληνική αγορά, να επιδιώξει να βρει και διεθνείς αγορές. Είναι εξασφαλισμένοι οι παραγωγοί.

Στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες όταν έγιναν οι πρώτες ανατροπές, προκειμένου να καπιταλιστικοποιήσουν τη γη, να την ιδιωτικοποιήσουν, την έδιναν ατομικά στις οικογένειες για να τις κερδίσουν και πολιτικά. Ομως δεν την έπαιρναν οι αγρότες, γιατί σκέπτονταν, τι να κάνω εγώ ένα κομμάτι γης; Πού θα διαθέσω την παραγωγή μόνος μου, όταν μπαίνουν τα μονοπώλια και παίρνουν το δίκτυο;

Εμείς μιλάμε και για κρατικοποίηση του χονδρικού και του λιανικού εμπορίου. Για πάρτε τώρα τις αλυσίδες των σούπερ μάρκετς, που ελέγχουν το 80% της λιανικής πώλησης. Αυτό θα γίνει κρατικό δίκτυο. Μπορεί και να είναι ανοιχτό από το πρωί μέχρι το βράδυ, αλλά οι εργαζόμενοι θα δουλεύουνε βάρδιες, έξι - εφτά ώρες δουλειάς και τέλειωσε.

Θα υπάρχει πανεθνικός μηχανισμός σχεδιασμών. Τότε θα υπάρχει και εξειδικευμένη κατά κλάδο πολιτική, για την Ηπειρο, για τη Θράκη, ανάλογα τις περιοχές. Οχι όπως τώρα που κάθε χωριό ζητάει ένα πανεπιστήμιο, ένα ΤΕΙ ή ένα στρατόπεδο για να κινηθεί! Θα υπάρχει κατανομή. Μπορεί να μην έχει πανεπιστήμιο μια κωμόπολη αλλά θα έχει ανάπτυξη αυτή η περιοχή.

Η λαϊκή οικονομία, πέρα από αυτά τα βασικά χαρακτηριστικά, προϋποθέτει ρήξη με τους διεθνείς ιμπεριαλιστικούς μηχανισμούς. Διότι όταν είσαι μέσα στην ΕΕ και εφαρμόζεις τις επιλογές της, δε θα σε αφήσει να κάνεις κοινωνικοποίηση. Εδώ ένα νομοσχέδιο έκανε η ΝΔ, το «βασικό μέτοχο», που είπε ένα τμήμα των μονοπωλίων, που έχουν κατασκευαστικές εταιρίες και παίρνουν δημόσια έργα και κρατικές προμήθειες, να μην μπορεί να έχει και μέσα μαζικής ενημέρωσης. Και τι λέει η ΕΕ; «Συγκρούεσαι με την ελευθερία δράσης του κεφαλαίου. Δεν μπορεί να εξαιρέσεις τις κατασκευαστικές εταιρίες από τα μέσα ενημέρωσης ή τους εφοπλιστές». Η κυβέρνηση εξαίρεσε ένα τμήμα του κεφαλαίου από ένα τομέα δραστηριότητας και γι’ αυτό θα την πάνε στο ευρωδικαστήριο. Σκεφτείτε τί θα γίνει όταν απαιτήσεις δημόσια δωρεάν παιδεία. Να πεις δε θέλω ιδιωτική, δε θέλω ξένα πανεπιστήμια να κάνουν παραρτήματα στην Ελλάδα! Θα έχεις από ένα ευρωδικαστήριο και όχι μόνο.

Επομένως πρέπει να συγκρουστείς με αυτούς τους οργανισμούς.

Η πρόταση που κάνουμε, αντικειμενικά θα κερδίζει έδαφος και σε άλλες χώρες. Θα υπάρξουν πολλές που θα θέλουν συνεργασίες με την Ελλάδα, γιατί μέσα στην ΕΕ υπάρχουν αντιθέσεις. Οι ίδιες οι καπιταλιστικές χώρες αθετούν μεταξύ τους συμφωνίες και συνάπτουν με άλλες γιατί έτσι τους συμφέρει.

Προβλέπει όμως και μια άλλη θέση η λαϊκή οικονομία: τον εργατικό και τον κοινωνικό έλεγχο. Αυτό σημαίνει ότι ο λαός μετέχει με τη μορφή ελέγχου. Οπου αδυνάτισε ο εργατικός κοινωνικός έλεγχος ή έγινε γραφειοκρατικός και τυπικός, στις συνθήκες του σοσιαλισμού, τότε γίνανε λάθη. Είναι ένα μεγάλο ζήτημα το θέμα της εργατικής, της κοινωνικής δημοκρατίας. Δεν εννοούμε λαϊκή συμμετοχή όπως την εννοεί ο Γ. Παπανδρέου ή όπως έφτιαξαν το σώμα των αντιπροσώπων που έφερνες το γείτονα και σε ψήφιζε... Μιλάμε για εργατικό έλεγχο σε κάθε τόπο δουλιάς από κάτω προς τα πάνω και αντίστροφα.

Για να ξεκινήσει ο δρόμος της λαϊκής οικονομίας θέλει ανάλογη εξουσία. Γι' αυτό και το ΚΚΕ προτείνει το λαϊκό μέτωπο κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων. Σήμερα αυτό το μέτωπο δεν έχει γίνει. Το προωθούμε μέσα από επιμέρους συσπειρώσεις και από την ανάπτυξη των κινημάτων. Πρέπει να υπάρχουν αλλαγές συσχετισμών, αλλαγές στο πολιτικό σκηνικό, νέες πολιτικές δυνάμεις, νέα κινήματα, μαζί βεβαίως με τα κλασικά κινήματα της εργατικής τάξης και των άλλων κοινωνικών δυνάμεων, με της νεολαίας, για να διαμορφωθεί αυτό το μέτωπο που θα συσπειρώσει την πλειοψηφία.

Θα διεκδικήσει πλειοψηφία που θα ανατρέψει και θα διεκδικήσει την κατάκτηση της εξουσίας. Αυτό το μέτωπο πρέπει να δρομολογήσει και τη λαϊκή οικονομία. Βέβαια, ο λαός θα είναι στο πόδι! Είναι δρόμος που επιβάλλει και θυσίες και υπομονή. Αλλά χίλιες φορές οι θυσίες στο δρόμο του αγώνα, που ο λαός καθορίζει τι και πού θα κάνει θυσίες. Καθορίζει πώς θα τεντώσει και πώς θα χαλαρώσει το σκοινί αν σε κάποια στιγμή χρειαστεί να προσέξει περισσότερο για να μη χάσει τη μάχη. Τώρα ο λαός θυσιάζεται, αλλά το αποφασίζουν άλλοι και για το δικό τους συμφέρον.

Για σκεφτείτε μια κοινωνία όπου αναγνωρίζεται ότι τον πλούτο τον δημιουργούν οι εργατοϋπάλληλοι και μέσα εκεί είναι και οι νέες ηλικίες. Για σκεφτείτε τις ηθικές αξίες, τις πολιτιστικές, τις φιλοσοφικές, τις επιστημονικές αξίες αυτής της κοινωνίας!

Σήμερα οι ιδεολογικοί μηχανισμοί που υπάρχουν καλλιεργούν τον ατομισμό, τον εγωισμό, τον ανταγωνισμό, τις «αξίες» του πολέμου και οδηγούν στη διαφθορά, στην κοινωνική εγκληματικότητα, στην αστική υποκρισία και τη συγκάλυψη της διαφθοράς.

Στο σοσιαλισμό λύθηκαν ζητήματα. Δεν ήταν ουτοπία. Εβδομήντα χρόνια έζησε, αλλά ο καπιταλισμός αριθμεί πλέον από 600 χρόνια ζωής. Ο σοσιαλισμός ήταν ένα ριζικά καινούργιο κοινωνικό σύστημα, χωρίς σχέδιο οικοδόμησης. Ηταν η πρώτη απόπειρα και έγιναν και λάθη. Εμείς ψάχνουμε να βρούμε τα λάθη για να μην τα κάνουμε και για να βελτιώσουμε και τις θέσεις μας. Ο καπιταλισμός δε δικαιώθηκε. Επομένως, ο δρόμος που βαδίζουμε είναι ο εξής: ψάχνουμε τι έφταιξε, μερικά τα ξέρουμε, άλλα δεν τα ξέρουμε, αλλά δε συμβιβαζόμαστε ούτε πόντο με τον καπιταλισμό. Η όποια κριτική πρέπει να κάνουμε στο σοσιαλισμό δεν πρέπει να επιτρέπει την εξιδανίκευση και την αθώωση του καπιταλισμού.

Κοινωνικοποίηση των βασικών μέσων παραγωγής, συνεταιριστικοποίηση εκεί όπου υπάρχει χαμηλή συγκέντρωση, απεγκλωβισμός από τις ιμπεριαλιστικές ενώσεις, εργατικός λαϊκός έλεγχος, λαϊκή εξουσία, διεθνοποίηση της πάλης, ανάπτυξη συνεργασίας με άλλες χώρες και κινήματα, αυτός είναι ο πυρήνας της πρότασης που εξειδικεύουμε και θα συνεχίσουμε να εξειδικεύουμε γιατί ξεκινάμε από τον άνθρωπο.

Ορισμένα πράγματα πρέπει να τα μελετάμε συνεχώς. Οσο ανεβαίνει η πάλη, θα βλέπουμε όλο και περισσότερες πτυχές των ανθρώπινων αναγκών. Δεν υπάρχει πρόγραμμα ελκυστικό για τη νεολαία, αν δεν ξεκινάει πώς θα γίνει. Ο καπιταλισμός διαθέτει ελκυστικά προγράμματα για λίγους ή προγράμματα τα οποία δεν έχουν σχέση με τις σύγχρονες ανάγκες. Προσπαθεί να μας μειώσει τις απαιτήσεις. Να φτάσει π.χ. ο νέος να πει καλύτερα να δουλεύω τρεις μήνες το χρόνο από το τίποτα. Οι νέοι άνθρωποι δεν πρέπει να μπουν σε αυτή τη λογική. Είναι άλλο πράγμα αν αναγκαστούν να πάνε να δουλέψουν και τρεις μήνες, αλλά να μην παραιτηθούν από το δικαίωμα της πάλης εναντίον αυτής της κατάστασης και της πάλης της ανατροπής.

Οποιοι πουν ότι μπορεί να υπάρχει οικονομία της αγοράς, να υπάρχει ιδιοκτησία των μονοπωλίων στην οικονομία και ταυτόχρονα φιλολαϊκή πολιτική, λένε ψέματα ή έχουν πολύ επικίνδυνη άγνοια. Αν πρόκειται για κόμματα, αυτά δεν έχουν άγνοια, έχουν συνειδητή επιλογή, όπως το ΠΑΣΟΚ, η ΝΔ και από δίπλα ο Συνασπισμός που πασπαλίζει την οικονομία της αγοράς με αριστερά συνθήματα. Αυτοί που έχουν άγνοια και πιστεύουν ότι μπορεί να υπάρξει ένας καπιταλισμός ανθρώπινος, αυτούς να τους βοηθήσουμε να βγάλουν σωστά συμπεράσματα. Εχουν παραπλανηθεί και ενδεχομένως αυτή η παραπλάνηση τους οδηγεί να συγκρούονται με τα δικά τους συμφέροντα.



Ομιλία της ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ Αλέκας Παπαρήγα σε εκδήλωση στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, στις 23.3.2005.