ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Η επίδραση του τρόπου ζωής και των κοινωνικών συνθηκών γενικότερα στην υγεία του ανθρώπου ή μιας κοινωνικής ομάδας είναι σήμερα επιστημονικά τεκμηριωμένη. Δεν μπορεί πλέον να αμφισβητηθεί από κανέναν επιστημονικό ή πολιτικό φορέα, όσο και αν για λόγους σκοπιμότητας οι εκφραστές της άρχουσας τάξης, προσπαθούν να υποβαθμίσουν αυτόν τον παράγοντα ή όσο γίνεται να τον αποκρύψουν.

 

Από την εποχή του ο Μαρξ, με βάση το διαλεκτικό υλισμό, είχε προσδιορίσει ότι η σχέση του ανθρώπου με τα μέσα παραγωγής, η θέση του δηλαδή στην παραγωγική διαδικασία, επιδρά καθοριστικά και στην υγεία του. Διαμορφώνει τις προϋποθέσεις γι’ αυτόν και την οικογένειά του, αν και σε ποιο βαθμό θα αναπτύξουν τις δυνατότητες του οργανισμού τους, θα προάγουν, δηλαδή, τη σωματική και ψυχική τους υγεία ή αντίστροφα, σε ποιο βαθμό θα αρχίσει η διαδικασία της φθοράς από την ημέρα της σύλληψης ακόμα. Κατά συνέπεια οι επιπτώσεις αυτές έχουν ταξικό χαρακτήρα. Πάνω σε αυτή τη βάση επιδρούν και άλλοι παράγοντες μεταξύ των οποίων σημαντικότεροι είναι η ηλικία και το φύλο.

Η γυναίκα επιφορτισμένη από τη φύση με ειδικό και αυξημένο ρόλο στην αναπαραγωγική λειτουργία, για τον οποίον έχει διαφοροποιηθεί βιολογικά, χρειάζεται και πρόσθετες εξειδικευμένες φροντίδες και υπηρεσίες υγείας από το κράτος για την εκπλήρωση αυτού του ρόλου. Επειδή όμως η αναπαραγωγική λειτουργία της γυναίκας δεν είναι αποσπασμένη από τη συνολική κατάσταση της υγείας της, δεν μπορεί και οι ειδικές φροντίδες να είναι αποσπασμένες από τη συνολική φροντίδα της υγείας της, καθώς και του συντρόφου της.

Οι γυναίκες αποτελούν το 52% του πληθυσμού της γης και με βάση το στατιστικό δεδομένο του μεγαλύτερου προσδόκιμου επιβίωσης από τους άνδρες, το ποσοστό αυτό στις πολύ μεγάλες ηλικίες αυξάνει, πράγμα που επιδρά και στο νοσολογικό χάρτη της κοινωνίας και ιδιαίτερα των λαϊκών στρωμάτων. Σε σχετικό κείμενο της ΕΕ αναφέρεται ότι οι γυναίκες ζουν μεν περισσότερα χρόνια από τους άνδρες, αλλά έχουν χειρότερη υγεία και χρειάζονται περισσότερη θεραπεία.

 

ΔΙΠΛΗ ΕΠΙΠΤΩΣΗ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ

 Το καπιταλιστικό σύστημα είναι από τη φύση του βαριά και αθεράπευτα νοσογόνο για την εργατική τάξη και τα λαϊκά στρώματα, αφού στηρίζεται στην εκμετάλλευση της εργατικής δύναμης. Οι καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις που προωθούνται από την αρχή της δεκαετίας του ‘90, εντείνοντας την εκμετάλλευση της εργατικής δύναμης, εντείνουν και τη φθορά της υγείας των λαϊκών στρωμάτων.

Οι ιδιωτικοποιήσεις και η εμπορευματοποίηση βασικών κοινωνικών αγαθών μεταξύ των οποίων η Υγεία, η Πρόνοια και η Ασφάλιση, η μείωση των κρατικών δαπανών γι’ αυτές, η ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων, η διευθέτηση του χρόνου εργασίας, η αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης, η εξαίρεση από τα βαριά και ανθυγιεινά πολλών επαγγελμάτων, χωρίς μάλιστα βελτίωση των συνθηκών εργασίας, το κλείσιμο επιχειρήσεων που οδηγούν στην ανεργία, είχαν και έχουν σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις - εκτός των άλλων και στην υγεία των λαϊκών στρωμάτων συνολικά και ιδιαίτερα στις γυναίκες. Οι αντιδραστικές αλλαγές στο εκπαιδευτικό σύστημα, στον πολιτισμό, στον αθλητισμό, η υποταγή τους στην υπηρεσία του κεφαλαίου, η χειραγώγηση της συνείδησης, έχουν επίσης σοβαρό αντίκτυπο στη σωματική και ψυχική υγεία της νεολαίας, περισσότερο της νέας γυναίκας.

Οπως είναι γνωστό οι εργαζόμενες γυναίκες στον καπιταλισμό δέχονται και την εκμετάλλευση της τάξης τους και την καταπίεση του φύλου τους. Κατά συνέπεια, όπως και το γυναικείο ζήτημα στο σύνολό του, έτσι και το πρόβλημα της υγείας των γυναικών έχει διπλή υπόσταση: Την ταξική και τη φυλετική. Αυτό σημαίνει ότι οι γυναίκες της εργατικής τάξης δέχονται όλες τις αρνητικές συνέπειες που ο καπιταλισμός προκαλεί στην υγεία της τάξης τους συνολικά, αλλά και πρόσθετες, λόγω του φύλου τους.

Για λόγους καλύτερης κατανόησης και μελέτης των διαφορών, αλλά και των διακρίσεων, κατατάσσουμε τις ασθένειες των γυναικών σε δύο ομάδες.

Στην πρώτη υπάγονται οι κοινές παθήσεις ανδρών και γυναικών, όπως οι καρδιοπάθειες, οι λοιμώξεις, οι ψυχικές διαταραχές και στη δεύτερη οι λεγόμενες «γυναικείες παθήσεις», που σχεδόν αποκλειστικά προσβάλλουν τις γυναίκες, όπως ο καρκίνος του μαστού, η οστεοπόρωση κλπ.

Οι αρνητικές επιπτώσεις του καπιταλισμού στην υγεία των γυναικών των λαϊκών στρωμάτων δημιουργούνται με δύο βασικούς μηχανισμούς. Ο πρώτος είναι η φθορά της υγείας, η οποία επέρχεται με την ένταση της εκμετάλλευσης της εργατικής δύναμης στο χώρο εργασίας, με τις κακές συνθήκες διαβίωσης στο σπίτι και στον κοινωνικό περίγυρο, καθώς και η αδυναμία αποκατάστασής της. Ενας αδύνατος οργανισμός πολύ πιο εύκολα προσβάλλεται και από άλλους νοσογόνους παράγοντες, όπως μικρόβια και πολύ πιο δύσκολα αντιδρά, με συνέπεια η νοσηρότητα και η θνησιμότητα να πολλαπλασιάζονται. O δεύτερος είναι οι ανεπαρκείς, ακριβοπληρωμένες και πλημμελείς υπηρεσίες υγείας (πρόληψης, θεραπείας και αποκατάστασης) που παρέχει το καπιταλιστικό σύστημα στη γυναίκα της λαϊκής οικογένειας τη στιγμή που τις χρειάζεται, εξαιτίας της ανεπάρκειας και της εμπορευματοποίησης ακόμα και μέσα στο Δημόσιο σύστημα Υγείας, Πρόνοιας και Ασφάλισης.

Εξετάζοντας το πρόβλημα αυτών των επιπτώσεων στην υγεία των γυναικών οφείλουμε να κάνουμε ορισμένες επισημάνσεις. Πρώτον, ότι οι επιπτώσεις αυτές δεν αφορούν τις γυναίκες της αστικής τάξης, οι οποίες όχι μόνο δεν υφίστανται την ταξική εκμετάλλευση αλλά συμμετέχουν σε αυτή. Δεύτερον, ότι στις γυναίκες των λαϊκών στρωμάτων, χωρίς να χάνουμε το νήμα της κοινότητας του προβλήματος ως προς τις αιτίες και τη διέξοδο, υπάρχουν και διαβαθμίσεις και ιδιαιτερότητες.

Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να κάνουμε: Στις αγρότισσες οι οποίες κάτω από το βάρος των κρατικών ελλείψεων γενικότερων κοινωνικών υποδομών στην Ελληνική επαρχία, μεταξύ των οποίων και για πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, αλλά και των αντιδραστικών και πατριαρχικών ακόμα αντιλήψεων που υπάρχουν, η εγκατάλειψη και καταπίεση παίρνει μεγαλύτερες και βαθύτερες διαστάσεις με επιπτώσεις και στην υγεία.

Στις γυναίκες με αναπηρία οι οποίες λόγω της εγκατάλειψης από το κράτος, της εμπορευματοποίησης, της ανεπάρκειας των υποδομών, αλλά και των συντηρητικών αντιλήψεων στην οικογένεια και την κοινωνία, δέχονται ακόμα λιγότερες παροχές και φροντίδα, ενώ έχουν περισσότερες ανάγκες. Η έλλειψη προληπτικών μέτρων συντελεί στην αύξηση του αριθμού των αναπήρων. Παράλληλα η έλλειψη δημόσιων κέντρων αποκατάστασης, συντηρεί αναπηρίες που θα μπορούσαν να είχαν αποκατασταθεί ή τουλάχιστον βελτιωθεί. Η βοήθεια του κράτους στην ανάπηρη γυναίκα, έτσι ώστε να μπορεί να αποκτήσει οικογένεια και πολύ περισσότερο να γίνει μάνα είναι ανύπαρκτη.

Στις μετανάστριες, ιδιαίτερα αυτές που δεν έχουν άδεια παραμονής, στις τσιγγάνες, στις περιθωριοποιημένες ομάδες, στα θύματα σωματεμπορίας, όπου οι συνθήκες διαβίωσης αγγίζουν την αθλιότητα. Παράλληλα η δυνατότητα να κάνουν χρήση ιατρικών ή έστω υγειονομικών υπηρεσιών ελαχιστοποιούνται ή ακόμα και μηδενίζονται. Υπάρχουν μετανάστριες που γενούν κρυφά για να μην απελαθούν. Τα φαινόμενα ρατσισμού είναι πιο έντονα στις γυναίκες

 

ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΦΘΟΡΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

 Ποιες είναι όμως αυτές οι κοινωνικές συνθήκες, τις οποίες χρεώνουμε στον καπιταλισμό και τις αναδιαρθρώσεις του και οι οποίες έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία των λαϊκών στρωμάτων; Οι κυριότερες είναι η φτώχια, η εκμετάλλευση, η ανεργία, οι πόλεμοι, η βία, η ανασφάλεια, η κακή ποιότητα των τροφίμων, τα μεταλλαγμένα προϊόντα, οι υποβαθμισμένες συνοικίες, η έλλειψη κοινωνικών παροχών, τα ακατάλληλα σχολειά, η έλλειψη υποδομών για μαζικό λαϊκό αθλητισμό, για λαϊκό πολιτισμό, η χειραγώγηση της συνείδησης.

Στις γυναίκες που είναι επιφορτισμένες βιολογικά με την κυοφορία, τη γέννηση, τη γαλουχία και κοινωνικά με αυξημένη φροντίδα για την οικογένεια, οι παθήσεις, άρα και οι επιπτώσεις είναι και περισσότερες, με βάση τη διάκριση που κάναμε σε κοινές και καθαυτό γυναικείες παθήσεις και εντονότερες λόγω των διακρίσεων. Αρχίζουν από την παιδική ηλικία της κοπέλας, συνεχίζουν στην εφηβεία, μεγαλώνουν στην αναπαραγωγική ηλικία και συνεχίζουν στην κλιμακτήριο, μέχρι το γήρας, όπου ορισμένες παθήσεις που σχετίζονται με την ηλικία, προσβάλλουν περισσότερο τις γυναίκες, όπως οι ρευματοπάθειες, η νόσος του Αλτζχάιμερ.

Στο χώρο της δουλιάς, οι κακές συνθήκες εργασίας αυξάνουν τα επαγγελματικά νοσήματα και τα εργατικά ατυχήματα. Τοξικές ουσίες, εισπνοές επιβλαβών ουσιών, θόρυβος, ένταση, ακόμα και η καθιστική γραφική δουλειά, σε συνδυασμό με την έλλειψη μέτρων υγιεινής και ασφάλειας, έχουν σοβαρή επίπτωση στην υγεία της γυναίκας συνολικά, αλλά και στην αναπαραγωγική λειτουργία. Η κατάργηση του σταθερού ωραρίου, οι ελαστικές σχέσεις, η διευθέτηση του χρόνου εργασίας που οδηγούν στο σπάσιμο του ημερήσιου χρόνου εργασίας, στην παράταση της δουλειάς μέχρι και δώδεκα ώρες με μείωση της αμειβόμενης υπερωρίας, στην αποδιοργάνωση της οικογενειακής ζωής, στο όνομα της ανταγωνιστικότητας επιβαρύνουν ακόμα πιο πολύ τη σωματική και ψυχική υγεία των γυναικών και την ικανότητα να τεκνοποιήσουν. Οχι μόνο δεν υπάρχουν ειδικά μέτρα προστασίας για τη γυναίκα, αλλά πολλές γυναίκες κρύβουν την εγκυμοσύνη για να μην απολυθούν ή υπογράφουν συμβάσεις ότι δε θα μείνουν έγκυες.

Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να κάνουμε στην ανεργία, λόγω του μεγάλου ποσοστού που πλήττει τις γυναίκες. Η ανεργία στερεί τη δυνατότητα στους άνεργους άνδρες ή γυναίκες να καλύψουν τις πιο στοιχειώδεις ανάγκες για να ζήσουν αυτοί και τα παιδιά τους. Ετσι απειλείται όχι μόνο η υγεία τους, αλλά και η ίδια η ζωή τους. Πέραν αυτού αν σκεφτούμε ότι η εργασία κοινωνικοποιεί τον άνθρωπο, μπορούμε να υπολογίσουμε τη σοβαρή επίδραση που έχει η ανεργία όχι μόνο στον ίδιο τον άνεργο (ανασφάλεια, κατάθλιψη, επιθετικότητα, άλλες διαταραχές της προσωπικότητας που οδηγούν αντικειμενικά στην περιθωριοποίηση), αλλά και στη δημόσια υγεία και την εξέλιξη της κοινωνίας, αφού δημιουργεί άτομα με αντικοινωνικές συμπεριφορές. Η ένταξη των ανέργων στον αγώνα δε συμβάλλει μόνο στη λύση του προβλήματος της ανεργίας, αλλά και στην κοινωνικοποίησή τους. Αποτελεί τη μόνη υγιή στάση ζωής.

Η αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης των γυναικών, στο όνομα της ισότητας, η τάση κατάργησης των βαριών και ανθυγιεινών, αποτελούν μέτρα έντασης της ανισότητας με επιπτώσεις και στην υγεία των γυναικών. Η συνταξιοδότηση πέντε χρόνια νωρίτερα στις γυναίκες είχε ακριβώς τη λογική να καλύψει τη μεγαλύτερη φθορά που υφίσταται στην υγεία της λόγω της μητρότητας.

Παρόλα αυτά τα πανεπιστημιακά ιδρύματα, οι επιστημονικές εταιρίες, οι ιατρικοί και άλλοι συναφείς φορείς στη χώρα μας και την ΕΕ, δεν έχουν ασχοληθεί με τα θέματα αυτά, ακριβώς γιατί διαμορφώνουν το εποικοδόμημα και συμβάλλουν στη διατήρηση του συστήματος.

Υπάρχουν όμως ομάδες ή και μεμονωμένοι επιστήμονες με άλλες αξίες ή ιδεολογικές αφετηρίες που αναδεικνύουν τα προβλήματα αυτά. Χρέος του Κόμματος είναι να συμβάλει ώστε οι επιστήμονες αυτοί να αυξηθούν, να δημιουργήσουν το ριζοσπαστικό πόλο στο χώρο των επιστημόνων, να ενταχθούν στο κίνημα και αύριο να υπηρετήσουν τη Λαϊκή εξουσία.

Συχνά η ανασφάλεια και η απαξίωση της νεολαίας και της κοπέλας από τη μικρή της ηλικία, που παίρνουν επικίνδυνες διαστάσεις στην ταξική ανταγωνιστική κοινωνία, οδηγούν στη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών και ιδιαίτερα των ναρκωτικών. Σακατεύουν το σώμα και την ψυχή χιλιάδων παιδιών, μεταξύ των οποίων το ποσοστό των κοριτσιών αυξάνεται συνεχώς. Το ίδιο και η πορνεία, η οποία έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις και καινούργιες μορφές. Η σήψη της αστικής τάξης έφτασε στο σημείο οι εκφραστές τους να ζητούν τη νομιμοποίηση της πορνείας και την καθιέρωσή της ως επάγγελμα, στο όνομα μάλιστα της προστασίας της υγείας και των δικαιωμάτων αυτών των γυναικών.

Η βία σήμερα παίρνει καινούργιες διαστάσεις και μορφές από κέντρα ή πρόσωπα εξουσίας. Οι ιμπεριαλιστικές ενώσεις, το κράτος, ο εργοδότης ασκούν πολύμορφη βία σε ολόκληρη την εργατική τάξη και τα λαϊκά στρώματα με μεγαλύτερη έκταση και βάθος στις γυναίκες, λόγω της ανισοτιμίας. Επιπλέον, οι γυναίκες υφίστανται και τη φυλετική βία, τις επιπτώσεις από πατριαρχικές αντιλήψεις και συμπεριφορές που δεν έχουν ξεριζωθεί ακόμα από την οικογένεια και την κοινωνία, ιδιαίτερα στις αγροτικές περιοχές. Παρά το γεγονός ότι η βία κατά των γυναικών αποτελεί σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας, δεν έχει περάσει καν στη λογική της ιατρικής σκέψης, π.χ. δεν αναγράφεται ούτε αναφέρεται στο ιστορικό της ασθενούς.

Στην έκθεση που υιοθετήθηκε από την Επιτροπή Δικαιωμάτων των γυναικών και Ισότητας των Φύλων της ΕΕ, σχετικά με τις διακρίσεις λόγω φύλου στα υγειονομικά συστήματα, αναφέρεται ότι το ποσοστό των γυναικών που έχουν υποστεί κάποια μορφή βίας και χρειάζεται ιατρική βοήθεια είναι υψηλό.

Οι εκτρώσεις, παρά τις δυνατότητες αντισύλληψης, εξακολουθούν να βρίσκονται σε υψηλά ποσοστά και μάλιστα σε όλο και μικρότερες ηλικίες, όπου και οι επιπτώσεις στην υγεία είναι μεγαλύτερες. Η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση στην ΕΕ με 100-120 εκτρώσεις στις 1.000 κυήσεις, ενώ στις άλλες χώρες η σχέση είναι 20 στις 1.000 (Συνέδριο ΟΓΕ). Οι καισαρικές επίσης αυξάνονται και μερικές αδικαιολόγητα. Η παράταση της ηλικίας απόκτησης πρώτου παιδιού στα τριάντα με τριανταπέντε χρόνια, η υπογεννητικότητα, αλλά και η όλο και αυξανόμενη προσφυγή στην υποβοηθούμενη ιατρικά αναπαραγωγή, με όλες τις συνέπειες και στην υγεία των γυναικών, σχετίζονται άμεσα με κοινωνικά προβλήματα, όπως προαναφέραμε (ανεργία, ανασφάλεια, εργασιακές σχέσεις κλπ.) που οξύνονται με τις καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις. Ο κατακερματισμός του χρόνου εργασίας αποδιοργανώνει τη ζωή της εργαζόμενης γυναίκας και της οικογένειάς της, επιδρά και στους βιορυθμούς του οργανισμού της, με επιπτώσεις στην υγεία, την αναπαραγωγική λειτουργία, την υπογεννητικότητα.

Η παρουσιαζόμενη ως σεξουαλική απελευθέρωση της νέας κοπέλας πολύ απέχει από την πραγματική ελεύθερη σχέση των δύο φύλων και ιδιαίτερα των εφήβων. Στην ουσία τις περισσότερες φορές πρόκειται είτε για απομίμηση του τρόπου ζωής που προβάλλεται από τους μηχανισμούς του συστήματος είτε είναι αντίδραση στην πολλαπλή καταπίεση με επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική υγεία, ιδιαίτερα της κοπέλας.

Οι αντιλήψεις για τη δήθεν ισότητα που προβάλλονται από τους καπιταλιστές, ως ίσες ευκαιρίες, είναι ολέθριες όχι μόνο γιατί δε σέβονται τις βιολογικές διαφορές και τις ιδιαίτερες ανάγκες του κάθε φύλου ούτε γιατί τις χρησιμοποιούν ως άλλοθι για την κατάργηση δίκαιων κατακτήσεων που αφορούν ειδικά τις γυναίκες, όπως νυχτερινά ωράρια, άδειες κυήσεως, παράταση της σύνταξης στα εξήντα πέντε, αλλά και γιατί τις χρησιμοποιούν για την ένταση της εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης.

 

ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΕΙΣ
ΣΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ

 Οι καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις, όσο και αν οι εγκέφαλοι της ΕΕ μαζί και οι ντόπιοι υποστηριχτές τους, η ΝΔ, το ΠΑΣΟΚ και ο Συνασπισμός, μιλούν για κοινωνική Ευρώπη, όλο και πιο βαθιά όλο και πιο πλατιά αφορούν και επιδρούν και στο Υγειονομικό Σύστημα, στη φιλοσοφία, στις δομές, στον προσανατολισμό του. Στην υποβάθμιση των υπηρεσιών του, στην όλο και μεγαλύτερη εμπορευματοποίησή του, έτσι που να γίνεται όλο και πιο δύσκολη η ικανοποίηση των αναγκών της λαϊκής οικογένειας.

Ο Δημόσιος Τομέας συρρικνώνεται, εμπορευματοποιείται, υποβαθμίζεται και διαβρώνεται. Λειτουργεί σαν μοχλός ανάπτυξης και άμεσης τροφοδότησης εργασιών προς τον επιχειρηματικό τομέα.

Οι συμπράξεις του Δημόσιου με τον ιδιωτικό τομέα και στο χώρο της υγείας, που θεσμοθέτησε η κυβέρνηση, μέλλουν να νομιμοποιήσουν, αλλά και να ενισχύσουν την εμπορευματοποίηση και ιδιωτικοποίηση των υπηρεσιών υγείας σε όλα τα επίπεδα. Το φάρμακο είναι καθαρά εμπόρευμα.

Η χρηματοδότηση της Υγείας, Πρόνοιας, Ασφάλισης όλο και πιο πολύ φορτώνεται στους εργαζόμενους, άμεσα ή έμμεσα. Οι κρατικές δαπάνες για την υγεία όλο και μειώνονται. Τα Ασφαλιστικά Ταμεία, λόγω της πολιτικής της μείωσης των εργοδοτικών εισφορών, των νόμιμων και παράνομων απαλλαγών των επιχειρήσεων, της ανεργίας και της κρατικής πολιτικής, αντιμετωπίζουν πρόβλημα ελλειμματικότητας. Οι κυβερνήσεις τόσο της ΝΔ όσο και του ΠΑΣΟΚ μεθόδευσαν τη μεγαλύτερη επιβάρυνση των εργαζομένων.

Η πολιτική υπέρ του κεφαλαίου, των ιδιωτικοποιήσεων και της έντασης του ανταγωνισμού, δεν επιτρέπει την ανάπτυξη ενός Δημόσιου Δωρεάν συστήματος υγείας, τη δημιουργία Κέντρων Υγείας στις αστικές περιοχές, στις αγροτικές και στα νησιά, τα οποία θα κάλυπταν βασικές ανάγκες πρωτοβάθμιας περίθαλψης και πρόληψης σε όλο τον πληθυσμό, αλλά και για τη γυναίκα και το παιδί. Δεν επιτρέπει την προστασία της μητρότητας ως κοινωνικό δικαίωμα με πολλές επιπτώσεις και στην υγεία των γυναικών. Ακόμα δεν υπάρχουν προγράμματα πρόληψης στα σχολεία, στην κοινότητα ούτε μαζική πρόληψη του γυναικολογικού καρκίνου, της οστεοπόρωσης, της υπογεννητικότητας. Ενα ολοκληρωμένο προληπτικό πρόγραμμα με ακτινογραφίες και μαστογραφίες μπορεί να ελαττώσει έως και 35% τον καρκίνο του μαστού σε γυναίκες ηλικίας 50-69 ετών[1]. Οι ελλείψεις αυτές διευκολύνουν τις λεγόμενες Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ) και τους φιλανθρωπικούς ομίλους να αναπτύσσουν την αποπροσανατολιστική επιρροή τους. Την Τοπική Αυτοδιοίκηση να δημαγωγεί και όλους μαζί να εθίζουν σε χαμηλής ποιότητας και ποσότητας υπηρεσίες υγείας, να αμβλύνουν τις απαιτήσεις των γυναικών, αλλά και της λαϊκής οικογένειας, να απαλλάσσουν το κράτος από τις ευθύνες του, να αθωώνουν το κεφάλαιο και τους εκπροσώπους του.

Σημαντικοί, από οικονομική αλλά και κοινωνική σκοπιά, τομείς, όπως ό,τι σχετίζεται με την αναπαραγωγική διαδικασία, από τη φυσιολογική γέννα μέχρι την ιατρικώς υποβοηθούμενη σύλληψη και αναπαραγωγή, τη λήψη και διαχείριση γενετικού υλικού, όλο και πιο πολύ μαζί με την υψηλή τεχνολογία, παραχωρούνται στον επιχειρηματικό τομέα σε Πρωτοβάθμιο, Δευτεροβάθμιο και Τριτοβάθμιο επίπεδο. Από τα 45 περίπου κέντρα ιατρικώς Υποστηριζόμενης Αναπαραγωγής μόνο δύο είναι στο δημόσιο, όπου ο μεγάλος χρόνος αναμονής είναι απαγορευτικός για πολλές γυναίκες.

Οι ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρίες, αφού ισχυροποίησαν τη θέση τους με την εφαρμοζόμενη πολιτική για το Ασφαλιστικό, αλλά και μέσα στο κλίμα ανασφάλειας που καλλιεργείται, προσανατολίζονται να αξιοποιήσουν σε βάρος των γυναικών τις ιδιαιτερότητές τους, ακόμα και τις επιπτώσεις του ίδιου του συστήματος στην υγεία των γυναικών, με μεγαλύτερα ασφάλιστρα. Θα δημιουργηθεί έτσι ένας φαύλος κύκλος που θα επιδρά συνέχεια σε βάρος της προστασίας της υγείας των γυναικών.

Η έρευνα σε τομείς που σχετίζονται με την ανάδειξη και επίλυση κοινωνικών προβλημάτων, όπως η υπογεννητικότητα, η έκταση, οι αιτίες και η πρόληψη χρόνιων νοσημάτων, τα επαγγελματικά νοσήματα στις γυναίκες, κλπ., είναι υποτυπώδης έως και ανύπαρκτη. Πέρα από αυτό, έρευνες που έγιναν στην ΕΕ, ακόμα και μέσα στη λογική της διαχείρισης, έδωσαν αξιοπρόσεκτα στοιχεία. Ενδεικτικά αναφέρω ότι τα κοινά νοσήματα ανδρών και γυναικών, όπως δερματοπάθειες ή χρόνιες εκφυλιστικές παθήσεις στις γυναίκες υποθεραπεύονται. Στις μελέτες για τα φάρμακα δε λαμβάνεται υπόψη η πιθανή διαφορετική αντίδραση του γυναικείου οργανισμού.

Νοσήματα που «ευδοκιμούν» στις γυναίκες λόγω κοινωνικών αιτιών, όπως καταθλίψεις και αγχωτικές διαταραχές είτε αντιμετωπίζονται κατασταλτικά και όχι αιτιολογικά είτε αγνοούνται από τις ίδιες και τις οικογένειές τους, χωρίς να πηγαίνουν καν στο γιατρό.

Επιπρόσθετα η γυναίκα λόγω της έλλειψης κρατικών υποδομών έχει μετατραπεί σε κοινωνική λειτουργό ή σε νοσηλεύτρια στο σπίτι και στην οικογένεια. Αναγκάζεται να αποδεχτεί πιο εύκολα ως «σωτήρια» λύση τα μειωμένα ωράρια εργασίας. Είναι και αυτό ένα μέσον που διευκολύνει τη χειραγώγηση της προσωπικότητάς της.

 

Η ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

Η ανταγωνιστικότητα έχει αναχθεί στον καπιταλισμό όχι μόνο σε ρυθμιστή της οικονομίας, αλλά και των ανθρώπινων σχέσεων. Αν αυτό είναι καταστρεπτικό για την οικονομική κατάσταση της εργατικής τάξης και της λαϊκής οικογένειας, για τις ανθρώπινες σχέσεις είναι ολέθριο. Είναι βαριά παθολογικό.

Ο μαθητής πρέπει να ανταγωνίζεται το συμμαθητή του, ο εργάτης το συνάδερφό του για να κερδίζει ο εργοδότης, η γυναίκα τον άνδρα στο όνομα της ισότητας. Ολα πρέπει να γίνουν ανταγωνιστικά, οι εταιρίες, τα σχολεία, τα νοσοκομεία, το θέατρο, η τηλεόραση, ο αθλητισμός, ο πολιτισμός ακόμα και η οικογένεια. Από τη γέννησή του το παιδί μαθαίνει να επιβιώνει ανταγωνιστικά, δηλαδή ατομικιστικά, εγωιστικά και σε σταθερή ανασφάλεια. Αυτό είναι το «μικρόβιο» του καπιταλισμού. Ενα μικρόβιο που διαβρώνει τον εγκέφαλο, την προσωπικότητα και το σώμα του ανθρώπου.

Το σύστημα που καλλιεργεί την ανασφάλεια, την απαξίωση του ανθρώπου, την επιθετικότητα και την υποταγή, απαιτεί για να είναι επιτυχημένος, να φαίνεται ευτυχής, δυνατός, να ακτινοβολεί αυτοπεποίθηση και ομορφιά, να είναι ανταγωνιστικός.

Οχι μόνο οι καπιταλιστικές σχέσεις εκμετάλλευσης αλλά και η διπλή καταπίεση της γυναίκας επιδρούν επιβαρυντικά στην ψυχική και σωματική της υγεία. Η ανισοτιμία, οι συνέπειές της και οι αρνητικές επιπτώσεις τους, αρχίζουν από τη νηπιακή ηλικία της γυναίκας, μέχρι το γήρας και το θάνατό της. Εχει πρωτιές στην ανεργία, στην εκμετάλλευση, στη φθορά της υγείας της, αλλά είναι τελευταία σε δικαιώματα στο σπίτι, στη δουλιά και στην κοινωνία.

 

ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΝΕΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ

Η ανάπτυξη της επιστήμης και της τεχνολογίας, σε συνδυασμό με την εμπορευματοποίηση της υγείας, της παράδοσης της έρευνας στα «χέρια» του κεφαλαίου, οδηγεί σε ανεξέλεγκτες καταστάσεις. Η εμπορευματοποίηση του γενετικού υλικού, ο δανεισμός της μήτρας ή παρένθετη μητρότητα, η τεκνοποίηση σε πολύ μεγάλη ηλικία, η επιθανάτια τεχνητή γονιμοποίηση (γονιμοποίηση με σπέρμα αποθανόντος πατρός), η κλωνοποίηση σε συνθήκες καπιταλισμού, πέρα από την οικονομική διάσταση για τη λαϊκή οικογένεια και τα νομικά προβλήματα, σπάζουν βίαια κώδικες δεοντολογίας και παραδοχές της κοινωνίας, βασισμένες στην ιατρική εμπειρία και παράδοση, με απρόβλεπτες συνέπειες στην ψυχική και σωματική υγεία όχι μόνο των εμπλεκομένων ατόμων, αλλά και για τη δημόσια υγεία και την εξέλιξη της ανθρωπότητας. Η εφαρμογή τέτοιων μεθόδων χρειάζεται μελέτη και συλλογική κοινωνική απόφαση. Δεν μπορεί να αφήνονται στην προσωπική επιλογή της γυναίκας ή το περισσότερο του ζευγαριού και του γιατρού τους.

Τα νέα αυτά φαινόμενα αφορούν κύρια γυναίκες οι οποίες κάτω από το αναμφισβήτητο βάρος της επιθυμίας να αποκτήσουν παιδί είτε γίνονται ευκολότερα θύματα διάφορων σκοπιμοτήτων είτε υπερισχύει το ατομικό σε βάρος του κοινωνικού συμφέροντος, με ό,τι συνεπάγεται αυτό για τη δημόσια υγεία και το μέλλον της ανθρωπότητας.

Ολα αυτά υποδηλώνουν ότι υπολείπεται η αναγκαία εξειδίκευση στην έρευνα και στις μεθόδους πρόληψης και θεραπείας του γυναικείου οργανισμού.

 

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

 Η Ευρωπαϊκή Ενωση, η Επιτροπή, το κοινοβούλιο, θεσμοθετημένα όργανα και φορείς που έχουν ταχθεί στην υπηρεσία της, έχουν ασχοληθεί αρκετές φορές με το θέμα της υγείας των γυναικών με ψηφίσματα ή αποφάσεις. Τις περισσότερες φορές απομονώνουν αποσπασματικά ένα θέμα, όπως π.χ. καρκίνος του μαστού, ακρωτηριασμοί γυναικείων γεννητικών οργάνων. Αλλά και όσες φορές προσέγγισαν το θέμα πιο σφαιρικά, όπως άλλωστε ήταν αναμενόμενο απέσπασαν τη φυλετική διάσταση από την ταξική βάση του προβλήματος. Γι’ αυτό οι αναλύσεις και κύρια οι προτάσεις έχουν και στον τομέα της υγείας διαχειριστικό χαρακτήρα. Τέτοια ψηφίσματα ήταν: Το σχετικό με την κατάσταση της υγείας των γυναικών στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα το 1999, η πλατφόρμα δράσης του Πεκίνου του Μαΐου του 2000 και το τελευταίο, σχετικό με τις διακρίσεις λόγω φύλου, στα υγειονομικά συστήματα των χωρών της ΕΕ.

Αναγνωρίζουν, στον ένα ή τον άλλο βαθμό, όταν δεν μπορούν να το αποκρύψουν, ότι κοινωνικά φαινόμενα όπως η φτώχια, η ανεργία, η ανασφάλεια, οι διακρίσεις, οι μικρότεροι μισθοί και συντάξεις για ίση εργασία, η διατροφή, η καταστροφή του περιβάλλοντος έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία των γυναικών. Δέσμιοι όμως της πολιτικής του κεφαλαίου, άλλα από αυτά τα φαινόμενα τα αποδέχονται σαν αναγκαίο κακό και προσπαθούν να τα διαχειριστούν μέσα στο σύστημα και άλλα τα προβάλλουν σαν μέτρα εξίσωσης προς τους άνδρες.

Ετσι τα κόμματα του ευρωμονόδρομου για να υποστηρίξουν την πολιτική τους, για να κάνουν ευκολότερη τη χειραγώγηση της συνείδησης και την εκμετάλλευση της γυναίκας, καλλιεργούν ορισμένα ιδεολογήματα είτε αναπαλαιωμένα είτε καινούργια, όπως ίσες ευκαιρίες, ο ρόλος της γυναίκας στο σπίτι και στην οικογένεια, επιχειρηματικότητα και γυναίκα, ισότητα στην εργασία.

Με τη συμβολή των οπορτουνιστικών αντιλήψεων και των φορέων τους αναδεικνύουν με αρκετή πληρότητα τη φυλετική διάσταση του προβλήματος, τις διαφορές συμπεριφοράς του οργανισμού. Αξιοποιούν έρευνες που έχουν γίνει σε αυτόν τον τομέα. Μέσα σε αυτή τη λογική δίνουν αρκετά χρήσιμα στοιχεία, τα οποία πρέπει να παρακολουθούμε για να τα αξιοποιήσουμε στη δουλιά μας. Υποστηρίζουν ότι οι γυναίκες π.χ. καταναλώνουν περισσότερα φάρμακα αν και υποθεραπεύονται. Οι ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρίες προσανατολίζονται να καθορίζουν το ασφάλιστρο και με βάση το φύλο, λόγω αυξημένων παραγόντων κινδύνου στις γυναίκες. Οι ανάγκες των γυναικών στις πολύ μεγάλες ηλικίες -λόγω και του μεγαλύτερου προσδόκιμου επιβίωσης- αυξάνονται, η βία στις γυναίκες ως ιατρικό πρόβλημα υποβαθμίζεται. Εκτιμούν ότι τα Δημόσια συστήματα Υγείας στην ΕΕ λειτουργούν μεροληπτικά κατά των γυναικών σε σχέση με τους άνδρες.

Στη λογική λοιπόν της διαχείρισης και με εργαλείο τις επιλεκτικές έρευνες που κάνουν, η πρόταση που διαμορφώνεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι η λήψη μέτρων για την άρση των ανισοτήτων και των διακρίσεων που υπάρχουν σε βάρος των γυναικών, στα υπάρχοντα Δημόσια συστήματα υγείας. Αφήνουν άθικτα τα θέματα της εμπορευματοποίησης, της υποχρηματοδότησης από τους κρατικούς προϋπολογισμούς, τον προσανατολισμό και τις ανεπάρκειες. Μεταξύ των άλλων προτείνουν αναδιανομή των πόρων στα εθνικά συστήματα υγείας - από τους άνδρες προς τις γυναίκες - τη συμμετοχή και των ανδρών, των λαϊκών στρωμάτων βέβαια, στη δωρεάν εργασία!

 

ΠΑΡΑΛΛΗΛΗ ΕΠΙΔΕΙΝΩΣΗ Ή ΕΝΙΑΙΑ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΗ

 Η επιδείνωση της θέσης της εργαζόμενης γυναίκας έρχεται παράλληλα   με την επιδείνωση της θέσης της εργατικής τάξης, της αγροτιάς και γενικότερα των λαϊκών στρωμάτων μέσα στο εκμεταλλευτικό, απάνθρωπο και αδιέξοδο σύστημα του καπιταλισμού. Η συσσώρευση του κεφαλαίου γίνεται μέσα από την εκμετάλλευση του ανθρώπου, του άνδρα και της γυναίκας, σε βάρος και της υγείας τους. Παρά τις μεγάλες δυνατότητες των επιστημονικών και τεχνολογικών επιτευγμάτων, η σωματική και ψυχική τους υγεία, πολύ περισσότερο της γυναίκας, όλο και θα επιδεινώνεται όσο οι κοινωνικοί παράγοντες της φτώχιας, της εκμετάλλευσης, της ανισότητας που είναι άρρηκτα δεμένοι με τη φύση του καπιταλιστικού συστήματος, θα υπάρχουν.

Αρα, ενιαία πρέπει να είναι και η πάλη για την άρση των αιτιών. Για την άρση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Για την αντικατάσταση αυτού του νοσογόνου συστήματος από το μόνο ρεαλιστικό και συμβατό με τις σύγχρονες ανάγκες των λαϊκών στρωμάτων, το σοσιαλισμό, που θα ανοίξει το δρόμο για την εξάλειψη και της τελευταίας φυλετικής διάκρισης που θα έχει απομείνει.

Γι’ αυτό το ριζοσπαστικό γυναικείο κίνημα είναι κομμάτι του ταξικού εργατικού και λαϊκού κινήματος. Βέβαια, δεν υπάρχουν απόλυτοι διαχωρισμοί. Αλλες γυναίκες μπορεί να συνειδητοποιήσουν την ανάγκη του αγώνα για τα θέματα υγείας, της εργασίας, των διακρίσεων εξαιτίας του φύλου κλπ. και να ενταχθούν στην πάλη μέσα από το σωματείο και άλλες γυναίκες να ξεκινήσουν μέσα από το γυναικείο σύλλογο.

Αλλά και συνολικότερα για τα προβλήματα της υγείας της γυναίκας της λαϊκής οικογένειας, καθώς και της μητρότητας, πρέπει να αναπτυχθεί η πάλη του εργατικού συνδικαλιστικού κινήματος, του αγροτικού, του κινήματος των ΑΜΕΑ, της νεολαίας. Να περάσουν ως διεκδικήσεις στα προγράμματα των αγωνιστικών συνδυασμών για τις Τοπικές και Νομαρχιακές εκλογές.

Η απομόνωση και η διεκδίκηση και στο χώρο της υγείας, αιτημάτων που σχετίζονται με το φύλο μόνο, όπως κάνουν τα κόμματα ή οι φορείς που υποστηρίζουν την ΕΕ, είναι όχι μόνο αδιέξοδη και αποπροσανατολιστική αλλά συμβάλλει στην επιδείνωσή τους.

Πώς είναι δυνατόν να υπάρξουν μαζικά προληπτικά προγράμματα για τον καρκίνο του μαστού, αν δεν υπάρχουν Δημόσια Κέντρα Υγείας που να καλύπτουν δωρεάν όλη την επικράτεια; Πώς είναι δυνατόν να έχει σωστή διατροφή, υγιεινή και μόρφωση η εργάτρια, η αγρότισσα, η μετανάστρια σε συνθήκες αύξησης της ανεργίας, της μαζικής φτώχιας, της βίας και των πολέμων;

 

Η ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ - ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΛΗΣ

 Για να υπάρξει ολοκληρωμένη φροντίδα για την υγεία της γυναίκας χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο σύστημα υγείας που θα αντιμετωπίζει σφαιρικά τα προβλήματα υγείας του ανθρώπου, της οικογένειας και της κοινωνίας στον τομέα της πρόληψης, της θεραπείας και της προαγωγής της υγείας.

Κάθε περιορισμός και ελαχιστοποίηση σύγχρονων αιτημάτων στο όνομα του δυνατού και του εφικτού είναι προς όφελος του κεφαλαίου και σε βάρος των λαϊκών στρωμάτων.

€ Διεκδικούμε Ενιαίο, Καθολικό, Δημόσιο, Δωρεάν Σύστημα Υγείας- Πρόνοιας και Ασφάλισης, πλήρως χρηματοδοτούμενο από τον κρατικό προϋπολογισμό. Κατάργηση της εισφοράς των εργαζομένων για την υγεία. Κατάργηση του επιχειρηματικού τομέα. Μόνο μέσα σε αυτό το σύστημα μπορούν να υπάρξουν οι απαραίτητες υποδομές και λειτουργίες για τις πρόσθετες ανάγκες υγείας των γυναικών.

Ανάπτυξη της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας και της πρόληψης.

Δημιουργία Κέντρων Υγείας σε όλη την επικράτεια. Ανάπτυξη υπηρεσιών και προγραμμάτων για τη γυναίκα και το παιδί στον τομέα της πρωτογενούς, δευτερογενούς και τριτογενούς πρόληψης, καθώς και της περίθαλψης.

Δημιουργία γυναικολογικών και μαιευτικών κλινικών σε όλα τα νοσοκομεία της επικράτειας με επάρκεια κλινικών για όλες τις γυναίκες.

Τεχνολογικό εξοπλισμό και στελέχωση των εργαστηρίων για την εκτέλεση όλων των εξετάσεων.

Δημιουργία κέντρων γυναίκας και παιδιού σε όλα τα κέντρα υγείας με παραρτήματα ή κινητές μονάδες για την κάλυψη όλων των χωριών. Οικογενειακό προγραμματισμό.

  1.  Ιδιαίτερα, ό,τι σχετίζεται με την Ιατρικώς Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή (ΙΥΑ), με τη διαχείριση και την έρευνα γενετικού υλικού πρέπει να περάσει στα «χέρια» του Δημοσίου Συστήματος Υγείας. Να αποσυρθεί ο νόμος για την ΙΥΑ, ο οποίος στην ουσία την εμπορευματοποιεί.
  2.  Να αποκαλυφθεί η δημαγωγία, αλλά και η σκοπιμότητα των φορέων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ιδιαίτερα της Αθήνας πάνω στο θέμα της πρόληψης του γυναικολογικού καρκίνου, μέσα από τα δημοτικά ιατρεία και τα σχετικά κέντρα που υποστηρίζουν.
  3. Διεκδικούμε Αγωγή υγείας στα σχολεία. Ειδική αναφορά στο ρόλο των δύο φύλων στην πραγματική ισοτιμία, στην αντισύλληψη, στις αιτίες της υπογονιμότητας. Η δράση των μη κυβερνητικών οργανώσεων, καθώς και η κάθε μορφής φιλανθρωπία από «φιλεύσπλαχνες κυρίες» της αστικής τάξης, που περιστασιακά αναπτύσσονται γύρω από τα προβλήματα της υγείας της γυναίκας, μέχρι να καταργηθούν, να απαξιωθεί από τη δράση του ίδιου του κινήματος. Να σταματήσει να ρέει ο πακτωλός των χρημάτων που νέμονται ή που ξεπλένουν και μαζί η υποκρισία ή η εκμετάλλευση της εθελοντικής προσφοράς. Μόνο μέσα σε μια κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση, μια κοινωνία αλληλεγγύης μπορεί να αναπτυχθεί ο γνήσιος εθελοντισμός
  4. Παλεύουμε και διεκδικούμε την ικανοποίηση των σύγχρονων αναγκών της λαϊκής οικογένειας. Την απαλλαγή της γυναίκας από τη διπλή καταπίεση, για την κατάκτηση της ισοτιμίας στην κοινωνία και την οικογένεια.
  5. Παλεύουμε για τη λαϊκή οικονομία που με κοινωνικοποιημένα τα συγκεντρωμένα μέσα παραγωγής και με κεντρικό σχεδιασμό θα μπορεί να σχεδιάσει, να δημιουργήσει, να στηρίξει και να ελέγξει ένα φιλολαϊκό, δημόσιο σύστημα υγείας, προστασίας και ασφάλειας, να αναδείξει την υγεία σε κοινωνικό αγαθό, να εξαλείψει τις κοινωνικές αιτίες των ασθενειών.

Είμαστε αισιόδοξοι γιατί ρεαλιστικό και εφικτό είναι ό,τι είναι απαραίτητο για τις σύγχρονες ανάγκες του ανθρώπου. Δυνατό ό,τι έχουμε πιστέψει πως μπορούμε να το κατακτήσουμε. Δίκαιο ό,τι βοηθάει το κοινωνικό σύνολο. Αυτή είναι η υγιής σκέψη που γεννάει αυτοπεποίθηση, δημιουργικότητα και αγώνα, γι’ αυτό άλλωστε συντελεί στην εξέλιξη του ανθρώπου και της κοινωνίας.

 


 

Η Μαριάνθη Αλειφεροπούλου - Χαλβατζή είναι γιατρός, μέλος του Τμήματος Υγείας της ΚΕ του ΚΚΕ και της Διατμηματικής Επιτροπής της ΚΕ του ΚΚΕ για την ισοτιμία των γυναικών. 

[1] Στοιχεία Ευρωπαϊκής έκθεσης.