Αρχειακό υλικό: ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Την 1η Αυγούστου συμπληρώνονται 42 χρόνια από το θάνατο του Νίκου Ζαχαριάδη, Γενικού Γραμματέα της ΚΕ του ΚΚΕ την περίοδο 1931-1956 και μέλους της Εκτελεστικής Επιτροπής της Κομμουνιστικής Διεθνούς. Με αυτή την αφορμή η ΚΟΜΕΠ δημοσιεύει ένα απόσπασμα από το έργο του «Τα προβλήματα καθοδήγησης στο ΚΚΕ», το οποίο εκδόθηκε το 1952.

Ο Νίκος Ζαχαριάδης ήταν ηγέτης βαθιά αφοσιωμένος στην υπόθεση της εργατικής τάξης, στον προλεταριακό διεθνισμό, στην υπόθεση της κοινωνικής απελευθέρωσης. Τον διέκριναν επαναστατική επαγρύπνηση, ταχύτητα στην ανάληψη πρωτοβουλιών, σθένος στην υπεράσπιση της γνώμης του. Ήταν λαϊκός ηγέτης, με διάθεση και πνεύμα ασυμβίβαστο, πρωτοπόρο και μαχητικό.

Από τα εφηβικά του χρόνια εργάστηκε στα λιμάνια της Κωνσταντινούπολης και στα καράβια της Μαύρης Θάλασσας και επηρεάστηκε καθοριστικά από τον επαναστατικό άνεμο που ξαπόλυσε απ’ άκρη σ’ άκρη της γης η νικηφόρα Οκτωβριανή Επανάσταση. Δούλεψε οργανωτικά μέσα από τις γραμμές της Κομμουνιστικής Νεολαίας της Σοβιετικής Ρωσίας, του ΚΚ Τουρκίας και στη συνέχεια της ΟΚΝΕ και του ΚΚΕ. Οι ιδεολογικοπολιτικές και οργανωτικές του ικανότητες τον ανέδειξαν γρήγορα σε θέσεις σημαντικής καθοδηγητικής ευθύνης του Κόμματος.

Μετά την παρέμβαση της Κομμουνιστικής Διεθνούς προκειμένου να σταματήσει η φραξιονιστική πάλη στις γραμμές του Κόμματος, ο Νίκος Ζαχαριάδης έγινε μέλος του ΠΓ και Γραμματέας της ΚΕ του ΚΚΕ. Ηγήθηκε του Κόμματος σε συνθήκες σκληρής ταξικής πάλης, διώξεων, εκτελέσεων, δράσης των κρατικών εγχώριων και ξένων μυστικών υπηρεσιών κατά του ΚΚΕ, ακόμα και διάβρωσης των κομματικών του οργανώσεων στα χρόνια της δικτατορίας του Μεταξά.

Είχε αποφασιστική συμβολή στην οργανωτική ανασυγκρότηση και ωρίμανση του ΚΚΕ στα χρόνια 1931-1936, στο δέσιμό του με τις εργατικές και λαϊκές μάζες. Έζησε κρατούμενος στα κάτεργα της 4ης Αυγούστου από το 1936 μέχρι το 1941, όταν η ελληνική κυβέρνηση τον παρέδωσε στους Γερμανούς κατακτητές. Στη συνέχεια μεταφέρθηκε στην Γκεστάπο της Βιέννης και από εκεί στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Νταχάου, μέχρι το Μάη του 1945. Πέρασε την εννιάχρονη δοκιμασία αλύγιστος.

Πρωτοστάτησε στη δημιουργία και στην ηρωική πάλη του ΔΣΕ (1946-1949), της κορυφαίας εκδήλωσης της ταξικής πάλης στην Ελλάδα κατά τον 20ό αιώνα. Έδειξε ακλόνητη επιμονή στην ανάγκη ύπαρξης κι ενίσχυσης των παράνομων κομματικών οργανώσεων στα χρόνια 1949-1955, στο συνδυασμό της παράνομης με τη νόμιμη δράση.

Μετά την οπορτουνιστική στροφή του 20ού Συνεδρίου του ΚΚΣΕ, κατηγορήθηκε για «σοβαρά πολιτικά λάθη σεχταριστικού χαρακτήρα» και –με παρέμβαση του ΚΚΣΕ και άλλων πέντε ΚΚ– καθαιρέθηκε το 1956 από Γενικός Γραμματέας της ΚΕ του ΚΚΕ και από μέλος του ΠΓ (6η Πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ). Ένα χρόνο αργότερα καθαιρέθηκε και από την ΚΕ και διαγράφηκε από το Κόμμα (7η Πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ). Τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του τα έζησε στη Σοβιετική Ένωση σε απαράδεκτες συνθήκες πολιτικής και ανθρώπινης απομόνωσης, με άδικες και συκοφαντικές κατηγορίες να τον συνοδεύουν. Και σε αυτές τις συνθήκες δεν υποχώρησε. Συνέχισε να παλεύει με επαναστατικό πείσμα για τις απόψεις του και να αγωνιά για την κατάσταση του Κόμματος και του κινήματος στην Ελλάδα. Στο τελευταίο του γράμμα υπογραμμίζει ανάμεσα σε άλλα: «Το ΚΚΕ ήταν και παραμένει το Κόμμα μου και κανένας δεν μπορεί να το χτυπήσει και να το λερώσει χρησιμοποιώντας το όνομά μου […]. Με το ΚΚΕ δεν είχα ούτε έχω ανοιχτούς λογαριασμούς. Ούτε μπορούσα ποτέ να έχω».

Με ειδική Απόφαση της Πανελλαδικής του Συνδιάσκεψης το 2011, το ΚΚΕ, κάνοντας και μια συνολικότερη αποτίμηση της πολυτάραχης, συχνά αντιφατικής πορείας του ελληνικού και του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος, αποκατέστησε πλήρως το Νίκο Ζαχαριάδη, αναφέροντας: «Η Πανελλαδική Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ ακυρώνει όλες τις αποφάσεις της 6ης και της 7ης Ολομέλειας (1956 και 1957) σε βάρος του Νίκου Ζαχαριάδη, καθώς και τα πορίσματα του 1964 και του 1967. Αποφασίζει την πλήρη αποκατάστασή του στο ΚΚΕ».

Η Συνδιάσκεψη ανέδειξε ταυτόχρονα το γεγονός ότι η στρατηγική του ΚΚΕ την περίοδο που ήταν ΓΓ ο Ζαχαριάδης διέπονταν από τις αντιφάσεις που χαρακτήριζαν και τη στρατηγική του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος, της Κομμουνιστικής Διεθνούς. Αυτές οι αντιφάσεις εκφράζονταν και στη σκέψη του Ν. Ζαχαριάδη: «Κρίνοντας ιστορικά όλη τη διαδρομή του ΚΚΕ στην περίοδο που ήταν ΓΓ της ΚΕ, εκτιμάμε την αδυναμία του Ν. Ζαχαριάδη να οδηγήσει έγκαιρα το ΚΚΕ σε ολοκληρωμένα συμπεράσματα σε σχέση με τις αντιφάσεις στη στρατηγική του κόμματος, με αδυναμίες προγραμματικής επεξεργασίας που βάρυναν αρνητικά στο Κόμμα κατά τη δεκαετία του 1940. Η ευθύνη του Νίκου Ζαχαριάδη εντοπίζεται κυρίως στην αδυναμία του να διαμορφωθεί πρόγραμμα στο 7ο Συνέδριο (1945), που θα ενσωμάτωνε την πείρα από την αντικειμενική εκτίμηση των λαθών (Συμφωνίες Λιβάνου, Καζέρτας, Βάρκιζας). Αυτό είχε ως αποτέλεσμα και τις αντιφάσεις, καθυστερήσεις και λάθη οργάνωσης του αγώνα του ΔΣΕ. Βεβαίως, η Πανελλαδική Συνδιάσκεψη υπολογίζει ότι η στρατηγική του ΚΚΕ, όταν ήταν Γραμματέας και Γενικός Γραμματέας της ΚΕ ο Ν. Ζαχαριάδης, αντανακλούσε και τις αντιφάσεις της στρατηγικής του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος. Παράλληλα, εκτιμάμε ότι αν και ο Ν. Ζαχαριάδης είδε την αναγκαιότητα να διορθωθεί η στρατηγική του ΚΚΕ και το επιχείρησε το 1949 (5η Ολομέλεια) και το 1953 (Σχέδιο Προγράμματος), δεν τη θεμελίωσε με σωστή θεωρητική τεκμηρίωση, αφού στήριξε την αναγκαιότητα για αλλαγή της στρατηγικής στην αλλαγή του συσχετισμού των δυνάμεων. Επίσης, παρά το γεγονός ότι συγκρούστηκε σε πολλά ζητήματα με την ηγεσία του ΠΚΚ(μπ)/ΚΚΣΕ, και ο ίδιος και η ΚΕ υποχώρησαν στις πιέσεις της, με αποτέλεσμα, το 1954, να αποσύρουν το Σχέδιο Προγράμματος».

Το έργο του Ν. Ζαχαριάδη «Τα προβλήματα καθοδήγησης στο ΚΚΕ» εκδόθηκε με σκοπό τον προσανατολισμό του κομματικού δυναμικού και πρώτα απ’ όλα του στελεχικού δυναμικού στις νέες συνθήκες που είχαν δημιουργηθεί για την κομματική δράση μετά την ήττα του ΔΣΕ. Η μετατόπιση της κομματικής δράσης από την ένοπλη πάλη στη μαζική πολιτική δουλειά σε συνθήκες ήττας, παρανομίας, σκληρών διώξεων, πολιτικής προσφυγιάς και ιδεολογικοπολιτικής πίεσης από τον αντίπαλο προϋπέθετε και τις αντίστοιχες προσαρμογές του στελεχικού δυναμικού του Κόμματος.

Στο έργο τονίζεται η ανάγκη θεωρητικού, πολιτικού και προγραμματικού εξοπλισμού όλου του Κόμματος κι επιστράτευσής του για την ανάπτυξη της επαναστατικής θεωρίας ως προϋπόθεση της επαναστατικής πράξης. Αναφέρει ο Νίκος Ζαχαριάδης στον πρόλογο της έκδοσης: «Να φωτίζεις σύμφωνα με τα διδάγματα της θεωρίας, την πολιτική σου δράση, την επαναστατική μαζική πράξη και να εμπλουτίζεις και ν’ αναπτύσσεις παραπέρα τη θεωρία με τα δοσμένα της πράξης αυτής».

Σε άλλο σημείο του προλόγου αναφέρει για τα μέλη και τα στελέχη του ΚΚΕ: «Το ότι είναι παλικάρια τόδειξαν με έργα. Το κίνημά μας όμως είναι πολυμέτωπο. Και τα μέτωπα πολύπλευρα. Και χρειάζεται στελέχη και μαχητές με πολύπλευρη θεωρητική- πολιτική κατάρτιση. Εδώ μόνο η παλικαριά δε φτάνει».

Το Κόμμα μας βίωσε και τις επόμενες δεκαετίες την ορθότητα αυτής της διαπίστωσης. Πολλοί αγωνιστές άντεξαν σε πολύ δύσκολες συνθήκες εξοριών, παρανομίας, βασανιστηρίων, αλλά λύγισαν ιδεολογικά και πολιτικά στην πορεία σε φαινομενικά πιο ομαλές συνθήκες, σε συνθήκες μακρόχρονης πάλης με το καπιταλιστικό σύστημα και σχετικής σταθερότητας του τελευταίου. Άντεξαν στις ανηφόρες του κινήματος και λύγισαν στο ίσιωμα. Η σημασία της θεωρητικής κατάρτισης, η ικανότητα αντικειμενικής ερμηνείας της κατάστασης, των δυσκολιών και των απαιτήσεων της κάθε εποχής, η προσαρμογή σε συνθήκες μακρόχρονης πάλης με λίγα άμεσα αποτελέσματα αποτελούν στοιχεία αντοχής σε ατομικό επίπεδο και προϋποθέσεις διατήρησης του επαναστατικού χαρακτήρα του Κόμματος σε συλλογικό επίπεδο.

Το συγκεκριμένο απόσπασμα που δημοσιεύεται στο παρόν τεύχος της ΚΟΜΕΠ προέρχεται από το κεφάλαιο του έργου που αναφέρεται στην πολιτική ηγεσία, στην ικανότητα δηλαδή του Κόμματος, μέσα από τη μελέτη και γνώση των νόμων της οικονομικής ανάπτυξης της κοινωνίας, να «βλέπει μπροστά, προς τα κει που οδηγεί η κίνηση πάνω στη βάση των νόμων της κοινωνικής ανάπτυξης και του δοσμένου συσχετισμού στις ταξικές δυνάμεις» και να καθοδηγεί ανάλογα την εργατική τάξη και τους συμμάχους της. Το απόσπασμα δίνει με παραστατικό και ζωντανό τρόπο τις ικανότητες που πρέπει ν’ αναπτύσσει σε καθημερινή βάση ο καθοδηγητής, το στέλεχος του Κόμματος, ελέγχοντας πάντοτε την ορθότητα της πολιτικής γραμμής μέσα στις μάζες, «σε στενή, ζωντανή επαφή μαζί τους».